Antoni Sempołowski urodził się 17 maja 1847 r. w majątku ojca, Siekierkach Małych (pow. średzki). Był synem Ludwika i Pauliny z Brykczyńskich.
Początkowo uczył się w Trzemeszni i w Poznaniu, a następnie, od 1866 r., przez cztery lata odbywał praktyki rolne w wielkich gospodarstwach w Wielkopolsce. W latach 1870-73 studiował w Niemczech, na wydziale filozoficznym w Halle an der Saale. Następnie przeniósł się na uniwersytet w Lipsku, gdzie studiował nauki przyrodnicze oraz pracował w laboratorium chemicznym i botanicznym pod kierunkiem A. Schenka i W. Knopa. W 1874 r., po napisaniu rozprawy pt. "Przyczynek do poznania budowy łupiny nasiennej", otrzymał dyplom i tytuł doktora filozofii.
|
Prof. Dr Antoni Sempołowski |
W tym samym roku, w kwietniu, został powołany na profesora rolnictwa i fizjologii roślin oraz na kierownika pola doświadczalnego w Wyższej Szkole Rolniczej im. "Haliny" w Żabikowie, pod Poznaniem. Ta nowo powstała szkoła założona została przez Karola Marcinkowskiego i Augusta Cieszkowskiego, z fundacji tego ostatniego. Imię "Haliny" nadano jej dla upamiętnienia niedawno zmarłej żony Cieszkowskiego. Opiekę nad szkołą sprawowało Centralne Towarzystwo Gospodarcze w Wielkim Księstwie Poznańskim.
Sempołowski zorganizował tam wzorowy na owe czasy zakład uprawy roli i roślin oraz fizjologii z działem chorób roślin, a także pole doświadczalne, któremu nadał charakter stacji badawczej.
Po zamknięciu szkoły przez władze pruskie w 1876 r. Sempołowski przekształcił swój zakład i pole doświadczalne w pierwszą na ziemiach polskich Stację Oceny Nasion. Prowadził ją jeszcze przez cztery lata po zamknięciu szkoły szeroko rozpropagowując wśród rolników korzyści płynące z badania nasion.
Prace związane z oceną nasion kontynuował po opuszczeniu Żabikowa. W połowie 1880 r. przeniósł się do Warszawy, gdzie korzystając z wcześniejszych doświadczeń zaprojektował i zorganizował przy Muzeum Przemysłu i Rolnictwa pierwszą w Królestwie i jedną z pierwszych w Europie Stację Oceny Nasion. Kierował nią przez 14 lat.
Działalność stacji w znaczącym wpłynęła na ograniczenie strat w uprawie roślin spowodowanych zanieczyszczeniem materiału siewnego oraz zakłóceniami w kiełkowaniu. Pracownicy stacji nie tylko prowadzili badania laboratoryjne materiału siewnego, ale również udzielali porad na temat produkcji nasion. Co roku Sempołowski publikował wyniki prac stacji. W tym okresie wydał też pierwsze swoje podręczniki: "Ogólna uprawa roli" i "Gospodarstwo łąkowe". Otrzymał kilka intratnych propozycji pracy w Rosji na kierowniczych stanowiskach, ale odrzucił je wszystkie. Jednakże Rosjan, których przysyłano mu do wyszkolenia traktował bardzo życzliwie.
Od 1892 r. objął stanowisko kierownika Stacji Doświadczalnej w Sobieszynie. Jednakże w ciągu dwu kolejnych lat dojeżdżał do Warszawy, aby kierując równocześnie Stacją Oceny Nasion wyszkolić swojego następcę.
Jako kierownik Stacji Doświadczalnej w Sobieszynie wprowadził tam nowoczesne metody badawcze, urządził halę wegetacyjną, zorganizował laboratorium chemiczne, opracował instrukcje do równoczesnego prowadzenia doświadczeń wazonowych i polowych.
Z jego inicjatywy prowadzono doświadczenia porównawcze odmian zbóż i roślin okopowych, próby aklimatyzacji nowych roślin, uszlachetnianie odmian istniejących. Uzyskano tu cenne, szeroko później rozpowszechnione odmiany pszenicy Wysokolitewki, żyta Włościańskiego i Sobieszyńskiego, owsa Sobieszyńskiego oraz łubinu różowego. Zapoczątkował też prace nad hodowlą traw, w których materiałem wyjściowym były rośliny dziko rosnące.
Dzięki Sempołowskiemu Stacja Doświadczalna przekształciła się w czołową placówkę badawczą rolnictwa w Królestwie, na której wzorowały się później tworzone stacje. Był czynnie zaangażowany w różnego rodzaju działalność społeczną - brał udział w organizowaniu wystaw rolniczych, wygłaszał odczyty, prowadził wykłady, przekonywał do celowości podnoszenia jakości materiału siewnego. W celu rozpowszechnienia stosowania najlepszych nasion stworzył Spółkę Nadwieprzańską Produkcji Nasion. Z jego inicjatywy powstał też szereg prywatnych hodowli zbóż, np. żyta Wierzbieńskiego i Kawęczyńskiego. Uczniami i współpracownikami Sempołowskiego byli późniejsi wybitni uczeni, tacy jak Zygmunt Pietruszczyński, Kazimierz Rogoyski, Wincenty Józef Karpiński. Wyniki prac stacji publikowane były w sprawozdaniach "Wyniki doświadczeń wykonanych (...) przez Stację Doświadczalną w Sobieszynie" (T. 1-9: 1894-1903). Co ciekawe, sprawozdania pisane były w ten sposób, że stanowiły dla rolników wskazówki gotowe do zastosowania w praktyce.
Od 1884 r. był członkiem komitetu redakcyjnego Encyklopedii Rolniczej wydanej staraniem Muzeum Przemysłu i Rolnictwa. Opracował do niej 12 haseł, w tym kilka bardzo obszernych.
W 1904 r. Sempołowski opuścił Sobieszyn i osiadł na stałe w Warszawie. Brał udział w pracach Sekcji Rolnej, z której powstało później Centralne Towarzystwo Rolnicze, Sekcji Nasiennej. Prowadził wykłady z uprawy roli i roślin na Wydziale Rolniczym Wyższych Kursów Naukowych. Był członkiem Zarządu Centralnego Towarzystwa Rolniczego, a od 1913 r. - jego członkiem honorowym.
Jako uznany autorytet w dziedzinie hodowli roślin i nasiennictwa opublikował około 500 artykułów w ponad 25 czasopismach polskich, niemieckich i rosyjskich. Wydał wiele podręczników dotyczących uprawy roślin, łąkarstwa i nasiennictwa. Pisał językiem prostym, rzeczowym, łatwym do zrozumienia. Miał dar jasnego przedstawiania problemu.
Po utworzeniu Instytutu Naukowego Gospodarstwa Wiejskiego w Puławach (później Państwowy Instytut Naukowy Gospodarstwa Wiejskiego) został mianowany kierownikiem Wydziału Hodowli Roślin oraz Zakładu Reprodukcji Nasion (1 luty 1918). Zorganizował prace tej placówki i zainicjował prowadzone w niej badania nad hodowlą wielu wartościowych odmian roślin, m. in. żyta Puławskiego, pszenicy twardej Puławskiej, wczesnego łubinu Puławskiego. Pod jego kierunkiem pracowali przyszli profesorowie Jan Olędzki, Stefan Lewicki, Lucjan Kazanowski.
W sierpniu 1924 r. odbyły się w Puławach uroczystości związane z jubileuszem 50-lecia pracy Sempołowskiego. Poświęcono mu specjalny tom Pamiętnika Puławskiego, Towarzystwo Ogrodnicze Krakowskie wybiło medal ku jego czci. W 1925 r. został pierwszym profesorem honorowym SGGW.
Pod koniec 1924 r. przeszedł w stan spoczynku. Ponieważ w pierwszych latach niepodległości, na skutek inflacji, utracił wszelkie oszczędności, jego sytuacja materialna nie była łatwa. Ostatnie lata życia spędził w Milanówku, koło Warszawy. Zmarł 25 stycznia 1936 r. i został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. Był odznaczony Orderem św. Anny i Krzyżem Komandorskim Orderu Polonia Restituta.
Strona tytułowa pozycji A. Sempołowskiego "Wyniki prac i doświadczeń..." z jego autografem