Dziesięć państw -Polska, Węgry, Czechy, Słowacja, Słowenia, Estonia, Litwa, Łotwa, Malta i Cypr - powiększyło od maja 2004 r. liczbę członków Unii Europejskiej. Jeszcze nigdy jednorazowo liczba nowo przyjętych państw nie była tak duża. Liczba ludności Wspólnoty zwiększyła się o 28%, a powierzchnia gruntów ornych - o blisko 40%. Areał uprawy zbóż w 10 nowych państwach Unii wyniósł w 2000 r. 16 mln ha, czyli połowę powierzchni uprawy tych roślin w dawnych 15 krajach członkowskich.
    Specjaliści amerykańscy z Economic Research Service przeanalizowali wpływ przystąpienia do Unii na gospodarkę trzech największych nowo przyjętych państw - Polski, Czech i Węgier. Obliczyli oni szacunkową wysokość produkcji głównych artykułów rolniczych w tych krajach w 2008 r. w dwu wariantach. Wariant I zakładał rozwój gospodarki kraju w warunkach, kiedy rozszerzenie Unii Europejskiej nie nastąpiło. Porównywano go z wariantem II, w którym omawiane kraje przystąpiły do Unii.

   
   Pszenica

    Wyniki badań amerykańskich wskazują, że produkcja pszenicy w Polsce w 2007/08 r. będzie o 10% mniejsza niż byłaby w wypadku, gdyby akcesja do Unii nie nastąpiła. Będzie to przede wszystkim wynikiem spadku cen. Po rozszerzeniu Unii do roku 2008 nastąpi spadek cen pszenicy o 35%. Będzie to konieczne jako dostosowanie do cen unijnych. Amerykanie oceniają, że w 2000 r. ceny skupu interwencyjnego w Polsce były wyższe niż w Unii. *
--------------------------------------------------------------------------------------
   * - Badania przeprowadzone nieco inną metodą przez duńskich naukowców z Danish Research Institute of Food Economics wykazały, że w wariancie II, czyli po przystąpieniu do Unii łączna produkcja pszenicy w omawianych państwach będzie o 14% większa niż w wariancie I. Różnica ta wynika przede wszystkim z odmiennego oszacowania produkcji tego zboża w Polsce.
   Na Węgrzech i w Czechach produkcja pszenicy w wariancie II wzrośnie odpowiednio o 5 i 7%. W sumie zbiory tego zboża w trzech opisywanych krajach łącznie nie zmienią się niezależnie od faktu akcesji do Unii. Jego eksport z Czech i Węgier będzie nieco większy niż byłby, gdyby akcesja nie nastąpiła, natomiast Polska stanie się importerem pszenicy (2,5 mln t).

Wykres 1 : Wpływ akcesji Polski do Unii na produkcję, spożycie i handel zbożami (tys. ton)


Wykres 2 : Wpływ akcesji Węgier do Unii na produkcję, spożycie i handel zbożami (tys. ton)


Wykres 3 : Wpływ akcesji Czech do Unii na produkcję, spożycie i handel zbożami (tys. ton)


   Zboża paszowe

    Zarówno w Polsce, Czechach, jak i na Węgrzech przystąpienie do Unii wpłynie na wzrost produkcji jęczmienia (o 18%) oraz żyta (o 10%). Powodem tego będzie znaczny wzrost cen tych zbóż. Zwiększy się też ich eksport. Bariery stawiane przez Wspólna Politykę Rolną spowodują, że wzrost produkcji żyta nie będzie tak duży, jak mógłby być.

   Wieprzowina

    W Polsce w 2008 r produkcja wieprzowiny będzie o 4% większa niż w wypadku, gdyby kraj ten nie przystąpił do Unii. Ceny tego mięsa będą o niecałe 2% większe. Na wzrost produkcji wpłynie przede wszystkim spadek cen pasz o 8%. Na Węgrzech produkcja wieprzowiny będzie taka sama, jak byłaby w wypadku nie przystąpienia do Unii. Natomiast w Czechach produkcja ta spadnie - ceny tego mięsa będą w wariancie II nieco wyższe, ale korzystny wpływ tego wzrostu zostanie zniwelowany przez znaczny wzrost cen pasz. We wszystkich trzech krajach przystąpienie do Unii spowoduje niewielki wzrost spożycia wieprzowiny oraz spadek jej eksportu blisko o połowę.

   Wołowina

    Ceny wołowiny (w porównaniu z wariantem I zakładającym nie przystąpienie do Unii) będą w Czechach większe o 13%, w Polsce - o 72%, a na Węgrzech - o 62%. Mimo wysokich cen i możliwości otrzymania dopłat bezpośrednich, produkcja wołowiny w trzech omawianych krajach w 2008 r. będzie tylko o 10% większa w wariancie II. Obecnie w Czechach produkcja ta zmniejsza się - wzrost cen i dopłaty bezpośrednie nie pokrywają wzrostu cen pasz.
    We wszystkich trzech krajach większość mięsa wołowego pochodzi od sztuk wycofywanych ze stad bydła mlecznego. Z czasem sytuacja ta ulegnie zmianie, ponieważ liczebność bydła mlecznego zmniejszy się. Wpłynie na to system kwot produkcji mleka oraz wzrost wydajności mlecznej krów. Czasu wymaga też zwiększenie pogłowia bydła mięsnego.
    Spożycie wołowiny będzie o 13% mniejsze niż mogłoby być w wypadku nie przystąpienia do Unii. Już obecnie konsumpcja tego mięsa zmniejsza się. Konsumenci zastępują ją mięsem drobiu. Wzrost cen przyspieszy ten trend.

   Drób

    Większość mięsa drobiu produkowanego w krajach Europy Środkowej i Wschodniej pochodzi od kurcząt. Jednakże w Polsce i na Węgrzech tradycyjnie prowadzi się również chów kaczek i gęsi. W ostatnich latach rozwinął się też chów indyków. W prognozowanych wariantach rozwoju gospodarczego uwzględniono jednak tylko mięso brojlerów kurzych.
    W Czechach w 2008 r. ich produkcja będzie o 60% większa niż by to było w wypadku nie przystąpienia tego kraju do Unii. Natomiast w Polsce i na Węgrzech produkcja ta będzie mniejsza. Akcesja do Unii spowoduje na Węgrzech niewielki wzrost cen tego mięsa, co jednak nie pokryje rosnących kosztów pasz. W największym stopniu produkcja zmniejszy się w Polsce, tu bowiem ceny mięsa drobiu będą o 20% mniejsze niż wypadku nie przystąpienia do Unii. Polska i Czechy staną się importerami drobiu. Wielkość eksportu tego mięsa z Węgier będzie mniejsza w wariancie II niż w I.

Wykres 4 : Wpływ akcesji Polski do Unii na produkcję, spożycie i handel mięsem (tys. ton)


Wykres 5 : Wpływ akcesji Węgier do Unii na produkcję, spożycie i handel mięsem (tys. ton)


Wykres 6 : Wpływ akcesji Czech do Unii na produkcję, spożycie i handel mięsem (tys. ton)


   Rośliny oleiste

    Najpopularniejszą w Polsce i Czechach rośliną oleistą jest rzepak, a na Węgrzech - słonecznik. Wszystkie trzy kraje będą eksporterami nasion tych roślin i ich przetworów. Importować będą natomiast soję. Produkcja nasion roślin oleistych w omawianych krajach będzie o 7% mniejsza niż w wypadku gdyby akcesja nie nastąpiła. Ceny tych nasion zmienią się tylko nieznacznie.

   Mleko

    W stosowanej przez Amerykanów metodzie symulacji rozwoju gospodarczego nie uwzględniono poszczególnych artykułów mleczarskich. Za produkcję mleka uznano wysokość kwoty jego produkcji przyznaną przez Unię. Założono, że wydajność mleczna krów będzie rosnąć co rok o 1 %. Pogłowie krów obliczono dzieląc produkcję mleka przez wydajność mleczną.
    Kwota produkcji mleka przyznana Czechom i Węgrom jest bardzo zbliżona do produkcji mleka w tych krajach w 2002 r. Polska kwota, wynosząca 8,964 mln ton i mająca wzrosnąć w 2006 r. do 9,4 mln ton, jest mniejsza od produkcji w 2002 r. (12 mln ton). Jednakże unijna kwota produkcji dotyczy tylko mleka sprzedawanego do mleczarni lub bezpośrednio konsumentom. W 2002 r. w Polsce ilość sprzedanego mleczarniom mleka wyniosła 7,2 mln ton. W 2006 r. mleczarnie będą mogły skupować jedynie mleko klasy ekstra, spełniające unijne standardy.
    Władze Czech, Węgier i Polski obawiają się, że w ciągu 4-5 lat po akcesji kraje te staną się importerami mleka. Obecnie Polska jest eksporterem tego towaru, a produkcja na Węgrzech i w Czechach równa jest krajowemu spożyciu. Jest ono jednak znacznie niższe niż średnio w Unii i w miarę wzrostu poziomu dochodów ludności można oczekiwać wzrostu poziomu spożycia. System kwot uniemożliwiający wzrost produkcji spowoduje w takim wypadku konieczność importu.



    W znacznym zakresie zmiany dotyczące handlu, a związane z rozszerzeniem Unii już nastąpiły. Dzięki umowom podpisanym w 2000 i 2003 r. handel między Unią Europejską, a krajami Europy Środkowej i Wschodniej uległ niemal całkowitej liberalizacji. Od czasu podpisania tych umów wiele krajów kandydujących do Unii dążyło do zwiększenia eksportu wieprzowiny i drobiu do państw Wspólnoty. Przykładem może być Polska, która przed 1998 r. eksportowała do Rosji znaczne ilości mięsa czerwonego. Na skutek kryzysu ekonomicznego w Rosji, eksport ten został znacznie ograniczony, co zrekompensował Polsce wzrost eksportu do Unii.
    Ocenia się, że akcesja do Unii spowoduje ograniczenie eksportu wieprzowiny do państw Wspólnoty. Wszystkie trzy omawiane kraje subsydiowały eksport wieprzowiny, z czego musiały zrezygnować w świetle jednej z umów z Unią Europejską. Po akcesji nowe państwa członkowskie mogą ubiegać się o subsydia eksportowe, ale muszą w tym celu konkurować z innymi eksporterami unijnymi. Nieznajomość związanych z tym procedur może początkowo utrudniać eksporterom te starania.
    W latach 90-tych Polska, Rumunia i Republiki Nadbałtyckie importowały znaczne ilości mięsa drobiowego z USA. W 1999 r. Polska zwiększyła cło na import drobiu, skutkiem czego zmniejszył się on znacznie. Wzrósł on ponownie od czasu podpisania umowy tzw. "podwójnego zera", według której dozwolony był bezcłowy import drobiu z Unii do krajów kandydackich (a także Bułgarii i Rumunii). Nie oczekuje się, aby udział USA w imporcie drobiu zwiększył się po rozszerzeniu Unii. Surowe normy sanitarne, którym podlega sprowadzany do Unii drób skutecznie blokują import z USA.

Wykres 7 : Eksport czerwonego mięsa z Polski w zależności od jego miejsca przeznaczenia
                   ($ mln)


Wykres 8 : Import mięsa drobiu do Polski w zależności od jego miejsca pochodzenia ($ mln)




    Rozszerzenie Unii spowoduje zwiększenie liczby konsumentów we Wspólnocie o 100 mln osób. Obecnie dochody w nowo przyjętych państwach są znacznie niższe niż w krajach od dawna należących do Unii. Ponieważ przystąpienie do Wspólnoty spowoduje wzrost cen żywności, siła nabywcza konsumentów w nowych państwach członkowskich zmniejszy się. Na szczęście wzrost cen będzie powolny.
    Ceny żywności w poszczególnych państwach Unii są bardzo zróżnicowane. Według danych Economist Intelligence Unit, w 2002 r. ceny żywności w takich miastach, jak Berlin, Lizbona i Madryt były bardzo zbliżone do cen w Pradze, Budapeszcie i w Warszawie. Natomiast o wiele wyższe były ceny w Paryżu i Wiedniu.
    Prognozując wysokość cen płaconych przez konsumentów należy pamiętać, że koszt surowca, z którego powstaje żywność jest tylko jednym z wielu czynników wpływających na jej cenę. Ważne są też koszty pracy, energii, ziemi. Koszt ziemi i pracy jest obecnie w nowo przyjętych państwach znacznie niższy niż w pozostałych krajach Unii. Wyrównanie tych różnic nie nastąpi szybko.
    Negatywny wpływ wzrostu cen żywności może zrekompensować spadek bezrobocia i wzrost wynagrodzeń po wejściu do Unii. Popyt na wysokiej wartości przetworzoną żywność ograniczony jest obecnie w nowych krajach członkowskich do mieszkańców dużych miast. Rozwój terenów wiejskich spowoduje wzrost zatrudnienia na tych obszarach oraz zwiększenie dochodów ludności, a co za tym idzie wzrost popytu na taką żywność również na wsi. Członkostwo w Unii wpłynie też na wzrost inwestycji zagranicznych, czyli powstawanie nowych miejsc pracy.

   (Wyjątki z elektronicznego raportu Economic Research Service pt. "EU Enlargement; Implications for New ember Countries, the United States and World Trade)

początek strony