Nasilenie ucisku narodowego przez władze carskie po upadku powstania styczniowego spowodowało wzmożenie walki o zachowanie kultury polskiej, a przede wszystkim języka ojczystego. Jedną z instytucji, która na szeroką skalę prowadziła akcję na rzecz zachowania kultury narodowej było Muzeum Przemysłu i Rolnictwa, założone w 1875 roku w Warszawie. To właśnie tutaj skupiał się ruch umysłowy i naukowy ówczesnej Warszawy. Muzeum było macierzą dla wielu najpoważniejszych organizacji społecznych i instytucji naukowych, które w pierwszych okresach swego istnienia korzystały z jego pomocy. W salach wykładowych odbywały się odczyty w języku polskim; szerokie rzesze młodzieży uczestniczyły w zajęciach prowadzonych przez młodych polskich naukowców.
Muzeum Przemysłu i Rolnictwa stało się również ważnym ośrodkiem organizacji szkolenia zawodowego, zwłaszcza rolniczego. W 1907 roku otwarto „Kursy Rzemieślniczo-Przemysłowe” z polskim językiem wykładowym, które miały na celu podniesienie wykształcenia ogólnego i zawodowego rzemieślników i pracowników fabrycznych. Ta placówka edukacyjna zyskała również prawo do organizowania kursów specjalnych z zakresu różnych gałęzi przemysłu np.: kursów stolarskich, elektromonterskich, gorzelniczych, mleczarskich i t.p. Szkoła odegrała duże znaczenie dla polskiego szkolnictwa rzemieślniczego i była wzorem dla innych tego rodzaju placówek. Otoczona troskliwą opieką społeczeństwa, kształciła na bardzo wysokim poziomie i pełniła nie tylko funkcję dydaktyczną, ale również krzewiła ducha narodowego w czasach niewoli. Przez 15 lat działalności pełny 3-letni kurs ukończyło 464 uczniów.

W 1908 roku dzięki staraniom Mieczysława Pożarskiego i z inicjatywy Koła Elektrotechników przy Stowarzyszeniu Techników otwarto „Kursy dla monterów-elektryków”, które w 1925 roku zostały przekształcone w 4-letnią szkołę monterów-elektryków. Zarówno kursy jak i szkoła cieszyły się dużym zainteresowaniem.

Doniosłe znaczenie dla rolnictwa miały także „Praktyczne Kursy Gorzelnictwa” funkcjonujące od 1906 roku przy Muzeum Przemysłu i Rolnictwa. Ich celem było zaznajomienie osób z branży gorzelniczej z najnowszymi zdobyczami technologii w tej dziedzinie, obowiązującymi przepisami i rachunkowością. Oprócz wykładów teoretycznych prowadzone były również zajęcia praktyczne, które odbywały się w pracowniach Instytutu Fermentacyjnego i Bakteriologii Rolnej Muzeum, Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego oraz gorzelniach. Niewątpliwie przyczyniły się one do podniesienia poziomu przemysłu gorzelniczego w kraju.

  Wobec szybkiego rozwoju rolnictwa na ziemiach byłego zaboru rosyjskiego zaistniała potrzeba zorganizowania polskiej wyższej uczelni rolniczej. Na sześćdziesiątym posiedzeniu Komitetu Muzeum, które odbyło się 19 października 1909 roku Tadeusz Miłobędzki zaproponował aby na wzór prowadzonych przez Muzeum kursów gorzelniczych zorganizować kursy rolnicze i techniczne. Dzięki usilnym staraniom prezesa Władysława Kiślańskiego 30 maja 1910 roku otrzymano z Petersburga zezwolenie na ich otwarcie. Kursy miały być uczelnią odpowiadającą poziomowi studiów Akademii Rolniczej w Dublanach, wobec czego program został rozłożony na okres 3 lat. Uroczystego otwarcia dokonano 2 października 1911 roku. W nowo otwartej uczelni przy ulicy Miodowej nr 17 rozpoczęło zajęcia 183 słuchaczy. W miarę upływu czasu i coraz większej ilości uczniów, przeniesiono część wykładów i ćwiczeń z zakresu: fizyki, zoologii, mikrobiologii, botaniki, mineralogii i geologii do budynku Muzeum, które dysponowało 3 salami wykładowymi. W celu łączenia wiedzy teoretycznej z praktyką dla uczestników kursów urządzano wycieczki do zakładów rolniczych i przetwórczych. Na gruntach wydzierżawionych od Ksawerego Branickiego w Wilanowie założono poletka doświadczalne, które zlikwidowano w 1913 roku, gdy Muzeum przejęło majątek rolny Chylice, w powiecie błońskim. Kursy były odpłatne, a prawo do uczęszczania na wykłady mieli zarówno mężczyźni jak i kobiety. Każdy z uczestników, który złożył przewidziane programem egzaminy i napisał pracę dyplomową otrzymywał świadectwo ukończenia kursu. Pod koniec pierwszej wojny światowej kursy przemysłowo-rolnicze zostały przekształcone w Wyższą Szkołę Rolniczą, która dnia 17 września 1918 roku została upaństwowiona i otrzymała nazwę Królewsko-Polskiej Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. Miała ona dwa wydziały: rolny i leśny.

Z chwilą odzyskania niepodległości przez Polskę kształceniem w zakresie nauk rolniczych, zajęła się Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, niemniej jednak popularyzacja wiedzy o postępie w rolnictwie nie przestała być przedmiotem zainteresowania Muzeum. Zachętą do kontynuowania prac w tym zakresie były liczne głosy rolników domagających się, aby Muzeum w swoich zbiorach obrazowało stan rozwoju polskiego rolnictwa, a zwłaszcza: gleboznawstwa, produkcji roślinnej i ochrony roślin. Największą uwagę przywiązywano do ekspozycji dotyczącej produkcji roślinnej. Zadaniem tego działu była nie tylko prezentacja eksponatów, ale i upowszechnianie znajomości zagadnień mechanizacji uprawy roli, maszynoznawstwa rolniczego, nawożenia gleb, hodowli roślin, nasiennictwa i łąkarstwa.

  Na pierwszym kongresie rolniczym, który odbył się w czerwcu 1924 roku w Warszawie, dyskutanci stwierdzili, że

„powstanie w Warszawie Muzeum Rolniczego jest sprawą pierwszorzędnej wagi, to nasz kraj jest wybitnie rolniczy, zróżnicowany gospodarczo, przyrodniczo, niedawno scalony po rozbiorach. Z tego względu musi się zdobyć na instytucję, która by dała możność zsyntetyzowania i umocnienia warunków naszej produkcji rolnej, od której rozwoju w lwiej części zależą przecież dalsze losy Rzeczypospolitej.”

W uchwalonej pod koniec obrad rezolucji domagano się „konieczności założenia i prowadzenia przy Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie specjalnego działu rolniczego” oraz wzywano samorządy i całe społeczeństwo do popierania sprawy Muzeum Rolnictwa. Stanisław Leśniowski opracował założenia generalne od strony naukowo-organizacyjnej, gdzie w uwagach wstępnych czytamy m.in.:

„Zbiory rolnicze muszą mieć nie tylko charakter ściśle naukowy i muzealny, lecz powinny odpowiadać potrzebom praktycznego życia. Muszą one służyć do celów dydaktycznych, ekonomicznych, a nawet handlowych. Z tych więc względów obok zbiorów ekspozycyjnych powinny znajdować się pracownie rolnicze i biblioteki, specjalistyczne gabinety pomocy naukowych i różnych kolekcji oraz wzorów dla szkół, urzędów państwowych, instytucji handlowych i osób prywatnych.”

Według Leśniowskiego nowoczesne muzeum oprócz działalności wystawienniczej powinno popularyzować wiedzę rolniczą przy pomocy odczytów, pokazów filmowych, wystaw czasowych i kursów dokształcających i powinno składać się z następujących działów: statystyki i ekonomiki rolniczej, gleboznawstwa, produkcji roślinnej i zwierzęcej, ogrodnictwa i przemysłu leśnego, rybactwa, przemysłu rolnego, maszyn rolniczych, ochrony roślin, szkółkarstwa rolniczego i pomocy szkolnych. Podejmując uchwałę o organizacji Muzeum Rolnictwa postanowiono wydzielić z pomieszczeń Muzeum Przemysłu i Rolnictwa dwie sale, na których znalazłyby się stałe ekspozycje: gleboznawstwa, produkcji roślinnej, ogrodnictwa, pszczelarstwa i ochrony roślin. Równocześnie powierzono kierownictwo działu gleboznawczego St. Miklaszewskiemu, produkcji roślinnej – B. Świętochowskiemu, a ogrodnictwa i pszczelarstwa – Cz. Wasiewiczowi. Z czasem utworzony został nowy dział – hodowli drobiu. Zbiory rozmieszczone były w gmachu głównym przy ulicy Krakowskie Przedmieście 66.

Oprócz tego o dalszym rozwoju Muzeum świadczyła także m.in. ożywiona działalność wystawiennicza. Już w 1934 roku dyrekcja Muzeum i Wileńskie Towarzystwo Lniarskie urządziły w Warszawie wystawę pt.: „Len Polski”. Wynikało to z zainteresowania rolników nasionami kwalifikowanymi roślin oleistych oraz z dużego zapotrzebowania na płótno lniane, wykorzystywane do szycia mundurów ćwiczebnych dla wojska. Wystawa składała się z trzech części: pierwsza była poświęcona sprawom dydaktyczno-naukowym (uprawa lnu, otrzymywanie włókna, przędzenie i tkanie), druga prezentowała wyroby lniarskie, zaś trzecia składała się z elementów fabryk włókienniczych. Zainteresowanie wystawą było bardzo duże. Od 19 maja do 10 czerwca odwiedziło ją 80 tysięcy zwiedzających.

Wzrastające zainteresowanie zagadnieniami gospodarczymi leśnictwa oraz szeroko dyskutowana problematyka ochrony przyrody były bodźcem do zorganizowania kolejnej wystawy poświęconej leśnictwu. Ekspozycja miała na celu uczulenie społeczeństwa na ochronę bogactw leśnych oraz miała pomóc w zrozumieniu wysiłku wkładanego w hodowlę i pielęgnację lasów. Początkowo miała ona być urządzona w Warszawie lecz gdy projekt okazał się nierealny, jej organizacji podjęła się Izba Przemysłowo-Handlowa we Lwowie, która zaproponowała władzom muzealnym urządzenie wystawy na terenie Lwowa podczas Targów Wschodnich, jesienią 1936 roku. Od strony organizacyjnej podzielono ją na następujące działy: naukowo-dydaktyczny, gospodarstw leśnych państwowych i prywatnych, przemysłu drzewnego, budownictwa drzewnego i organizacji leśnych. 0d 5 do 15 września liczba zwiedzających wyniosła 200 tysięcy osób (w tym ponad 25 tysięcy młodzieży szkolnej).

  Poza pracami czysto muzealnymi dużo wysiłku wkładano również w szerzenie oświaty i upowszechnianie szkolnictwa zawodowego. Rozszerzona została działalność w zakresie szkolenia monterów i elektryków. Muzeum zorganizowało także szkołę cukierniczą i Kursy Korespondencyjne im. Stanisława Staszica działające od 1925 roku. Ich podstawowym zadaniem było umożliwienie szerokiemu ogółowi rolników-praktyków zdobycie lub uzupełnienie wiedzy zawodowej, dzięki zastosowaniu nowoczesnej jak na ówczesne czasy metody przekazywania wiadomości drogą korespondencyjną. Dzieliły się one na dwie podstawowe kategorie: 1. kursy ogólno-rolnicze, które obejmowały całość zagadnień związanych z rolnictwem – organizowane na różnych poziomach; 2. kursy specjalistyczne obejmujące jedną dziedzinę gospodarki rolnej, przeznaczone dla specjalistów. Do kursów ogólnorolniczych należały: Wyższy Kurs Rolniczy (pełny), Wyższy Kurs Rolniczy (skrócony), Popularny Kurs Rolniczy, natomiast kursy specjalistyczne dzieliły się na : Kurs dla gospodyń wiejskich, Kurs Przysposobienia Rolniczego, Kurs dla powtórzonych urzędników gospodarczych, Wyższy Kurs Hodowlany, Kurs hodowli trzody chlewnej, Wyższy Kurs Ogrodniczy dla rolników, Kurs pszczelarski, Wyższy Kurs Handlu Rolniczego. Warto również wspomnieć o Kursach Melioracyjnych prowadzonych przez Muzeum Przemysłu i Rolnictwa od 1927 roku, których otwarcie było związane z rozwojem robót melioracyjnych na wsiach, a co za tym idzie zapotrzebowaniem na kadrę fachową, zarówno niższego jak i wyższego szczebla. Pracami kursów kierował Leonard Gumiński, natomiast funkcję komisji organizacyjnej sprawowali przedstawiciele Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych, Ministerstwa Komunikacji, Komendy Głównej „Hufców Pracy”, Funduszu Pracy oraz Muzeum Przemysłu i Rolnictwa.

W latach 1930-1932 przy Muzeum Przemysłu i Rolnictwa prowadzone było „Biuro współpracy z instruktorami rolnymi”, którego działalność polegała na organizacji oddziałów przy wyższych uczelniach rolniczych, prowadzeniu szeregu kursów, konferencji i odczytów dla instruktorów rolniczych i organizowaniu dla nich praktyk rolniczych. Dział wydawniczy prowadził dwa czasopisma: miesięcznik „Organizacja Przysposobienia Rolniczego” (późniejsza „Współpraca”) oraz dwutygodnik „Przysposobienie Rolnicze”. W 1932 roku Biuro zostało zlikwidowane, a czasopisma przekazano Związkowi Izb i Organizacji Rolniczych.

  Do prac oświatowo-rolniczych zaliczyć należy także działalność Komisji Radiofonicznej Rolniczej, utworzonej przy Muzeum w 1927 roku z inicjatywy Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych i złożonej z delegatów Polskiego Radia, Ministerstwa Rolnictwa, Związku Polskich Organizacji i Kółek Rolniczych oraz Związku Polskich Organizacji Rolniczych. Komisja układała programy popularnych odczytów rolniczych, które były wygłaszane przez radio. Opracowano także programy ramowe systematycznych kursów z dziedziny spółdzielczości rolniczej, ogrodnictwa, pszczelnictwa i organizacji gospodarstw. Dla ułatwienia odbioru wydawano ilustrowane ulotki zawierające skrót danego odczytu, wraz z podaniem literatury uzupełniającej. Komisja została rozwiązana w 1934 roku.

W 1927 r. została powołana Komisja Pomocy Naukowych, którą po roku włączono do Instytutu Filmowego. Wykonała ona szereg przeźroczy z dziedziny produkcji roślinnej, hodowli bydła, sadownictwa, mleczarstwa i budownictwa oraz wyprodukowała 7 filmów rolniczych, które były pierwszymi tego rodzaju przedsięwzięciami w Polsce. Ogółem Instytut Filmowy wydał kilka tysięcy przeźroczy z różnych dziedzin rolnictwa i stworzył 35 filmów rolniczych, z których największym zainteresowaniem cieszyły się te o hodowli drobiu, bydła, koni i trzody chlewnej oraz filmy z konkursów przysposobienia rolniczego. Były one wypożyczane różnym organizacjom rolniczym w celach propagandowych. Prowadzono także bezpłatne wyświetlanie filmów rolniczych w Instytucie Filmowym dla instruktorów i kierowników akcji oświatowej w Polsce. W 1935 roku Instytut przejęła Polska Agencja Telegraficzna.

  Działalność Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie przerwał napad hitlerowski na Polskę w 1939 roku. Gmach przy ul. Krakowskie Przedmieście 66 został zbombardowany, zbiory spłonęły lub zostały rozgrabione przez okupanta. Zniszczenie placówki nie oznaczało jednak całkowitego zaprzestania jej działalności. Jej pracownicy w miarę możliwości prowadzili na terenie Warszawy tajne prace oświatowe. W latach 1941-1944 uczestniczyli oni w pracach dydaktycznych nielegalnie działającej Politechniki na wydziałach architektury, mechaniki i inżynierii oraz w szkole monterów-elektryków.