Strona główna serwisu biblioteki - www.cbr.edu.pl

Rolniczy Magazyn Elektroniczny

             Centralna Biblioteka Rolnicza

Styczeń 2010   Nr 35   ISSN 1734-3070


strona główna biblioteki poprzednia strona      następna strona spis treści    redakcja


  Użyteczne Informacje

Świnia domowa – rasy hodowane w Polsce
 

   Świnia domowa (Sus strofa domestica) to ssak z rodziny świniowatych, podrzędu świniokształtnych i rzędu parzystokopytnych, udomowiony w Azji około 6000-2000 lat p.n.e., w epoce kamiennej. Za przodków świni domowej uważa się podgatunki dzika europejskiego (Sus scrofa ferus), dzika azjatyckiego (Sus vittatus) i dzika śródziemnomorskiego (Sus mediterraneus). Wytworzenie pierwszych ras świń domowych nastąpiło już w czasach starożytnych, a wysoki stopień hodowli tych zwierząt osiągnięto m.in. w starożytnym Rzymie i w Grecji, gdzie w zwyczaju było składanie mięsa wieprzowego w ofierze bogom. Wraz z rozwojem cywilizacji świnia domowa podlegała procesom uszlachetniania.

Rozwój hodowli świni domowej nastąpił na przełomie XVIII i XIX w. w Anglii, gdzie wraz z rozwojem przemysłu i miast oraz wzrostem popytu na mięso i tłuszcz, wytworzono pierwsze rasy szlachetne, wyhodowane przez R. Bakewella. Były to rasy Leicester: mała biała i mała czarna, które stanowiły wówczas duże osiągnięcie hodowlane i posłużyły w XIX w. do wytworzenia nowych szybko rosnących ras świni domowej. W Polsce prekursorami hodowli świń (ras szlachetnych) byli: A. Bobrowski (1825-1895) ze Snopkowa pod Lublinem oraz A. Budny z Bychawy (1861-1943).

Współczesne rasy świni domowej dzieli się na cztery typy użytkowe:

  1. Mięsne (szybko rosnące i późno dojrzewające);
  2. Tłuszczowo-mięsne (szybko rosnące i wcześnie dojrzewające);
  3. Słoninowe (wolno rosnące i późno dojrzewające);
  4. Smalcowe (wolno rosnące i wcześnie dojrzewające).

Od wielu lat rasy tłuszczowo-mięsne są stopniowo przekształcane w mięsne, słoninowe zaś wypierane przez mięsne, natomiast w Azji nadal utrzymuje się znaczną liczbę świń typu smalcowego.

Spośród wielu ras świni domowej na świecie, aktualnie w Polsce prowadzi się hodowlę 9 ras, w tym 5 ras polskich: biała zwisłoucha, wielka biała polska, puławska, złotnicka biała, złotnicka pstra, i 4 ras zagranicznych: Pietrain, Duroc, Hampshire i belgijska zwisłoucha oraz hodowlę jednej tzw. linii syntetycznej (połączenie 6 ras knurów oraz 3 ras loch). Największą rolę gospodarczą odgrywają rasy: wielka biała polska i biała zwisłoucha. Hodowle w czystości ras prowadzi się w chlewniach zarodowych.

Biała zwisłoucha (pbz). Rasa bardzo popularna w Polsce, powstała w wyniku krzyżowania świń miejscowych długouchych i importowanych na przełomie XIX i XX w. Znaczny postęp w tworzeniu rasy pbz nastąpił po II wojnie światowej, zastosowano wówczas dolew krwi szwedzkiej landrace i w mniejszym stopniu niemieckiej. W latach siedemdziesiątych XX w. importowano do Polski świnie tej rasy z Holandii, Niemiec, Norwegii i Wielkiej Brytanii – wówczas były hodowane jako odrębne linie. Od początków lat dziewięćdziesiątych XX w. wszystkie linie hodowlane są traktowane jako jedna populacja hodowlana.

Świnie pbz cechuje białe umaszczenie, długi tułów, szeroki grzbiet, uszy pochylone ku przodowi. Rasa ta należy do typu mięsnego, odznacza się dużym tempem wzrostu, a jej tusze są dobrze umięśnione. Nieco słabsza konstytucja i pewna podatność na stres powodują, że świnie tej rasy bardziej nadają się do chowu drobnotowarowego niż wielkostadnego. Jak wszystkie rasy szlachetne wymagają dobrych warunków utrzymania i poprawnego żywienia dając w zamian wysoką produkcyjność i dobre wykorzystanie paszy. Lochy charakteryzuje duża plenność i mleczność, są łagodnymi i troskliwymi matkami. Obecnie rasa biała zwisłoucha używana jest do krzyżowania towarowego z innymi rasami polskimi do produkcji komponentu matecznego.

Wielka biała polska (wbp). Rasa ta powstała na przełomie XIX i XX w. w wyniku krzyżowania świń miejscowych z rasami: wielką i średnią białą angielską oraz niemiecką szlachetną. W 1956 r. uznano ją za rasę i wydano wspólną księgę hodowlaną pod nazwą „wielka biała”, natomiast od 1962 r. rasa ta nazywa się „wielka biała polska”.

Świnie tej rasy zaliczają się do typu mięsnego, szybko rosną i późno dojrzewają. Mają mocny i długi tułów, o szerokim, równym grzbiecie i krzyżu. Nogi mocne, proste, dość wysokie i szeroko rozstawione. Umaszczenie jest białe, uszy małe i stojące. Rasę wielką białą polską cechuje bardzo dobra płodność i mleczność. Świnie te są odporne na stres i wyróżniają się mocną konstytucją, poprzez co nadają się do chowu wielkostadnego, jednakże wymagają suchych i dobrze wentylowanych pomieszczeń i racjonalnego żywienia. Osiągają wysokie przyrosty i dobrze wykorzystują paszę.

Wielka biała polska jest rasą mateczną i w czystej rasie albo w krzyżówce z polską białą zwisłouchą stanowi doskonały komponent mateczny do krzyżowania towarowego z rasami kolorowymi.

Puławska (puł). To rasa wyhodowana w Polsce w XX w., w rejonie Puław, w wyniku krzyżowania miejscowych świń, głównie ostrouchych, z rasą berkshire. W 1935 r. została oficjalnie uznana za rasę, jako świnia gołębska, a po II wojnie światowej zmieniono jej nazwę na „puławską”

Świnia puławska należy do ras tłuszczowo-mięsnych, charakteryzuje ją: wczesność dojrzewania, szybkość wzrostu, wydajność rzeźna, krótkie nogi i szerokie tułowie, łatwe przystosowanie do warunków środowiskowych, odporność na choroby oraz dobre wykorzystanie pastwiska.

Masa ciała dorosłych loch wynosi 200-280 kg, a knurów – 250-350 kg. Umaszczenie świń puławskich jest łaciate; łaty mają czarną bądź rudawą barwę; skóra pigmentowana, szara, o ciemniejszym lub jaśniejszym odcieniu.

Lochy tej rasy odznaczają się wysokimi wskaźnikami użytkowości rozpłodowej. Poza tym świnia puławska używana jest do krzyżowania towarowego z rasami białymi (wbp i pbz) jako komponent mateczny.


Złotnicka biała (zb). Prace hodowlane nad tą rasą rozpoczęto w latach 1949-1950 w gospodarstwie Złotniki, na bazie materiału zakupionego od repatriantów z Wileńszczyzny. W 1962 r. złotnicką białą uznano za rasę i otwarto dla niej księgę zwierząt zarodowych. Świnie tej rasy zaliczają się: do typu mięsnego, mają białe umaszczenie, zwisłe uszy, mocną budowę, szybko rosną i późno dojrzewają. Lochy są plenne i dobrze odchowują prosięta. Obecnie rasa ta jest zagrożona wyginięciem ze względu na słabsze wyniki produkcyjne w porównaniu do pozostałych ras białych. Świnie tej rasy są wykorzystywane w krzyżowaniu towarowym do tworzenia loch mieszańców z rasą wbp.

Świnia złotnicka pstra (złp). To rasa wyhodowana jednocześnie z rasą złotnicką białą w latach 1949/1950 w gospodarstwie Złotniki, należy do typu przejściowego mięsno-słoninowego. Świnie tej rasy są średniej wielkości, oznaczają się średnim tempem wzrostu i późnym dojrzewaniem somatycznym – około 4 lat. Umaszczenie jest łaciate, czarno-białe, uszy zwisłe. Masa dorosłych loch wynosi 200-240 kg, a knurów 240-280 kg.

Rasa złotnicka pstra stanowi cenny materiał genetyczny ze względu na występowanie rzadkich haplotypów na 15 chromosomie. Ze względu na niskie wyniki produkcyjne rasa ta jest zagrożona wyginięciem. Obecnie około 100 loch jest hodowanych na 5 farmach.

Zaletą świń tej rasy jest duża zdolność przystosowania się do różnych warunków środowiskowych oraz dobra jakość mięsa i słoniny. Do wad zaliczyć można nadmierne otłuszczenie podskórne i stosunkowo niską plenność loch (9-10 prosiąt w miocie).

Pietrain. Pierwsze osobniki tej rasy wyhodowano na przełomie lat 1919 i 1920 w Belgii, a oficjalnie istnieje od 1954 r. Prawdopodobnie powstała przez skrzyżowanie rasy Yorkshire z rasą świń bayeux, mając w swoim rodowodzie geny rasy berkshire. Świnie tej rasy trafiły do Polski w 1965 r. Jest to rasa wybitnie mięsna, hodowana w czystości rasy lub używana do krzyżówek towarowych, jak też do wyprowadzania nowych ras i linii genetycznych.

Świnie pietrain są niewielkie, ich tułów jest średniej długości, nogi mają krótkie, głowę małą, uszy pochylone do przodu. Umaszczenie jest szarobiałe z nieregularnymi plamami czarnymi i rudymi. Rasa ta charakteryzuje się:

  • szybkim wzrostem i rozwojem do uzyskania masy około 75 kg, później nieco wolniej;
  • niską płodnością i kłopotami z rozrodem (niezdolność do krycia lub odchowu prosiąt z powodu osłabienia kończyn).

Jest to znakomita rasa we wszystkich systemach krzyżowania - jako komponent ojcowski z rasami białymi i jako komponent ojcowski lub mateczny do produkcji knurów krzyżówkowych z rasami Hampshire i duroc.

Duroc. Rasa ta powstała w USA pod koniec XIX w. i jest obecnie najpopularniejszą rasą świń w tym kraju. W 1883 r. założono Amerykański Związek Hodowli Świń Duroc-Jersey i odtąd zaczęto krzyżować obie odmiany ze sobą, a nazwę ograniczono do słowa „duroc”. Wzorzec rasowy ustalono w 1885 r.

Świnie tej rasy są średniej wielkości, w typie mięsnym, tułów mają mocny i głęboki, głowę średniej wielkości, uszy lekko zwisające, umaszczenie jest czerwone: od złocistego do ciemno mahoniowego. Rasa ta charakteryzuje się dobrym umięśnieniem, bezstresowością i łatwością aklimatyzacji. Masa ciała loch wynosi średnio 300 kg, a knurów 350-400 kg. Plenność loch wynosi 9,5 prosiąt żywo urodzonych w miocie.

Duroc jest odległy genetycznie od krajowych ras białych, co gwarantuje bardzo wyraźny efekt heterozji w pierwszym pokoleniu mieszańców. Stosowany jako komponent ojcowski w krzyżowaniach trzyrasowych z loszkami pbz i wbp (lub wbp x pbz) i mateczny lub ojcowski - do produkcji knurów mieszańców ras mięsnych.

Hampshire. Rasa wyhodowana w drugiej połowie XIX w. w USA. Znaczny wpływ na jej powstanie wywarły świnie angielskie easy essex i wessex saddleback (z hrabstwa Hampshire). Pierwszy związek hodowców tej rasy powstał w 1893 r.

Świnie rasy Hampshire należą do typu mięsnego, odznaczają się średnią wielkością, czarnym umaszczeniem z białym pasem przechodzącym przez łopatki, przednie kończyny i brzuch; krótkimi i stojącymi uszami oraz średniej wielkości tułowiem. Masa ciała knurów wynosi średnio 320 kg, a loch 280 kg. Odznaczają się wysoką plennością, dobrą wartością tuczną i wydajnością rzeźną. Używane są do krzyżowania towarowego w USA oraz w wielu krajach europejskich, jako komponent ojcowski. Rasa Hampshire do Polski została sprowadzona w latach siedemdziesiątych XX w.

Belgijska zwisłoucha (Landrance Belguique). Rasa wyhodowana w Belgii w wyniku krzyżowania świń krajowych, początkowo z rasami: duńską, holenderską i niemiecką, a następnie krzyżowana z rasą wielką białą angielską i pietraine.

To rasa typu mięsnego, charakteryzująca się długim i szerokim tułowiem. Umaszczenie jest białe, uszy małe i pochylone ku przodowi. Masa ciała knurów wynosi średnio 287 kg, a loch 270 kg. Rasa ta stanowi doskonały komponent męski do krzyżowania towarowego i z tego względu została włączona do programów hybrydyzacji w wielu krajach europejskich tj. Austria, Niemcy, Czechy i Słowacja.

Aleksandra Szymańska

Literatura:

  1. Atlas ras zwierząt gospodarskich - B. Nowicki i in. Warszawa 1995, s. 107, 112-115,
  2. Chów i hodowla trzody chlewnej. Warszawa 2005, s. 70-75,
  3. Chów świń – Stanisław Kondracki. Warszawa 1998, s. 188-210,
  4. Hodowla i użytkowanie świń. Olsztyn 1998, s. 336, 454-455.
  5. Produkcja zwierzęca (Bydło i trzoda chlewna). Warszawa 2006, s. 191-199.



strona główna biblioteki poprzednia strona      następna strona spis treści    redakcja


 © Centralna Biblioteka Rolnicza, Warszawa 2010