Strona główna serwisu biblioteki - www.cbr.edu.pl

Rolniczy Magazyn Elektroniczny

             Centralna Biblioteka Rolnicza

Lipiec 2009   Nr 32   ISSN 1734-3070


strona główna biblioteki poprzednia strona      następna strona spis treści    redakcja


  Użyteczne Informacje

Uprawa drzew wiśniowych
 

   Gatunek Prunus cerasus L. – wiśnia zwyczajna, łączy cechy czereśni ptasiej z wieloma cechami wisienki stepowej (Prunus fruticosa Pall.). Pierwszy gatunek występuje w stanie dzikim w całej Europie, z wyjątkiem jej części północnych i północno-wschodnich, w Azji Mniejszej i na Kaukazie. Wisienkę stepową można spotkać w zachodniej części Europy oraz w południowo-wschodniej i środkowej Azji. W Polsce najwięcej sadów wiśniowych spotyka się w regionie radomsko-skierniewickim, poznańskim, lubelskim, tarnobrzeskim i siedleckim.

Polska należy do jednego z największych producentów wiśni na świecie. Zapotrzebowanie na te owoce w Europie systematycznie rośnie, ponieważ są one niezbędnym surowcem do produkcji jogurtów, serków owocowych, kisieli, budyniów oraz przetworów tradycyjnych – dżemów, soków, marmolady i nadzienia do pieczywa cukierniczego. Produkcja wiśni w Polsce osiągnęła w 2008 roku około 196 tys. ton i w porównaniu z rokiem poprzednim była o 88 tys. ton wyższa. Powierzchnia upraw utrzymała się na stałym poziomie i wyniosła około 36 tys. ha. Ceny wiśni na ogół korzystne dla producentów w 2008 roku znacznie się obniżyły. W przypadku owoców z przeznaczeniem na sok o 60% do 0,70 zł/kg, a w przypadku owoców przeznaczonych do mrożenia o 53% do 0,80 zł/kg. Podobnie niski poziom cen wiśni w Polsce notowano w obecnej dekadzie jedynie w 2001 i 2004 roku. Nawet w dobrych sadach osiągających wysokie plony, produkcja wiśni w minionym roku była nieopłacalna.

Za ojczyznę wiśni uważa się południową i wschodnią Europę oraz Azję Mniejszą. Drzewa wiśniowe zakwitają najczęściej w końcu kwietnia i dzięki temu kwiaty są rzadziej uszkadzanie przez wiosenne przymrozki. Okres kwitnienia jest związany z panującymi warunkami atmosferycznymi i trwa od 10 do 12 dni.
Większość odmian wiśni z łatwością zawiązuje pąki kwiatowe na pędach jednorocznych i dlatego pierwsze owoce można uzyskać już w drugim roku po posadzeniu. Odmiany owocujące na krótkopędach mogą rozpocząć owocowanie o rok lub dwa lata później. Dobremu plonowaniu wiśni sprzyja ich samopłodność. W większości przypadków są one zapylane własnym pyłkiem. Dla uzyskania zadowalających plonów wystarczy jeśli 25-30% kwiatów zawiąże owoce. Owoce najwcześniejszych odmian dojrzewają w pierwszej dekadzie lipca, natomiast dojrzałość zbiorcza wiśni odmian późnych przypada na trzecią dekadę lipca lub pierwsze dni sierpnia. Owoce wiśni zawierają: 8-10% cukrów, 1,5-2% kwasów organicznych, 1% pektyn, garbniki, karoten, witaminy C, B, PP i kwas foliowy oraz składniki mineralne takie jak: miedź, potas, żelazo, magnez, fosfor, wapń i sód. Wiśnie cenione są jako produkt dietetyczny. Poprawiają apetyt oraz są zalecane przy niedokrwistości, stanach gorączkowych i jako środek przeczyszczający. Miąższ i sok działają antyseptycznie, a także są dobrym środkiem wykrztuśnym przy zapaleniach dróg oddechowych.

   Owoce wiśni są bardzo często wykorzystywane w przetwórstwie. Sporządza się z nich znakomite dżemy, marmolady, soki, kisiele, nalewki i wina. Liście stanowią dodatek do marynowania i kwaszenia ogórków oraz innych warzyw. Ze względu na zawartość tłuszczu (25-35%), amigdaliny i olejku eterycznego, pestki i nasiona są wykorzystywane w produkcji mydła.

W Polsce w sadach towarowych uprawia się głównie cztery odmiany wiśni: Łutówkę, Nefris, Northstar i Kelleris, przy czym około 70% wszystkich wyprodukowanych wiśni stanowią owoce Łutówki. W dalszej kolejności oprócz wymienionych wczesnej odmian uprawia się także: Groniastej z Ujfehertoi, Pandy 103, Lucynę, Sabinę i Wandę. Poszerzenie asortymentu odmianowego wiśni o nowe, wartościowe odmiany jest niezwykle trudne. Odmiany, które są popularne w innych krajach, w Polsce nie wytrzymują konkurencji z Łutówką. Ich pąki kwiatowe często przemarzają zimą lub na przedwiośniu i drzewa owocują bardzo słabo.

Istnieje potrzeba hodowli i selekcji wiśni w celu znalezienia odmian o dużej wartości gospodarczej z przeznaczeniem na przerób w kraju i na eksport, a także odmian typowo deserowych, o dużych i smacznych owocach, które znajdą nabywcę głównie na rynku krajowym. Decydując się na wybór powinno się brać pod uwagę następujące cechy odmianowe: plenność, odporność na mróz i choroby, a także warunki klimatyczne, glebowe oraz możliwości ochrony przed chorobami i szkodnikami oraz dostępność zapylaczy.

Charakterystyka wybranych odmian wiśni polecanych do uprawy w Polsce

Odmiany wczesne

  • Agat – odmiana polska otrzymana na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu ze skrzyżowania odmian Łutówka i Nefris. Drzewo rośnie słabo lub średnio silnie, tworzy kształtną koronę z szerokimi kątami rozwidleń i licznymi krótkopędami. Liście średniej wielkości, wydłużone, ciemnozielone. Owoce dojrzewają na początku lipca, są średniej wielkości, kulistospłaszczone. Skórka ciemnoczerwona z odcieniem mahoniowym. Miąższ średnio zwięzły, cierpki, z lekką goryczką. Sok ciemnoczerwony, silnie barwiący. Pestka mała. Odmiana jest odporna na. drobną plamistość liści, brunatną zgniliznę drzew pestkowych i średnio wrażliwa na raka bakteryjnego
  • Northstar – odmiana amerykańska, samopłodna, powstała ze skrzyżowania odmian English Morello i Serbian Pie. Drzewo rośnie słabo, tworzy małe korony o cienkich gałęziach z licznymi krótkopędami. Liście są dość wąskie, ząbkowane, o metalicznym połysku. Owocuje już w drugim roku po posadzeniu, regularnie i obficie. Kwitnie średnio wcześnie, kwiaty są mało wrażliwe na mróz. Odmiana jest odporna na drobną plamistość liści drzew pestkowych, natomiast dość wrażliwa na raka bakteryjnego. Owoce dojrzewają na początku lipca, są średniej wielkości lub małe, kuliste lub nerkowate. Skórka błyszcząca, mahoniowowiśniowa. Miąższ ciemnoczerwony, soczysty. Sok ciemnowiśniowy, nie wycieka po oderwaniu szypułki. Pestka mała. Owoce o dużej wartości przetwórczej, ze względu na ciemny, silnie barwiący sok.
  • Sabina - odmiana polska otrzymana w Instytucie Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewich ze skrzyżowania odmian Łutówka i Schirpotreb. Drzewo rośnie silnie, tworząc rozłożystą koronę z licznymi krótkopędami. Liście eliptyczne, średniej wielkości. Kwitnie wcześnie, ale kwiaty są mało wrażliwe na przymrozki. Jest bardzo plenna. W okres owocowania wchodzi w 2-3 roku po posadzeniu. Owoce dojrzewają na początku lipca, są średniej wielkości, kuliste. Skórka ciemnoczerwona. Miąższ czerwony, dość luźny, kwaskowaty. Sok czerwony. Odmiana jest mało wrażliwa na drobną plamistość liści, brunatną zgniliznę drzew pestkowych i raka bakteryjnego.

Odmiany średnio wczesne

  • Diament – jest mieszańcem otrzymanym na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu w wyniku skrzyżowania odmian Nothstar i Łutówka. Odmiana samopłodna. Drzewo rośnie silnie, tworzy rozłożystą koronę, plonuje średnio obficie. Owoce dojrzewają w drugiej dekadzie lipca, są duże, kuliste, niezbyt łatwo odrywają się od szypułki. Skórka ciemnowisniowa. Miąższ jasnowiśniowy, luźny, kwaśnosłodki. Sok jasnoczerwony. Odmiana jest odporna na drobną plamistość liści drzew pestkowych i raka bakteryjnego, a wrażliwa na brunatną zgniliznę drzew pestkowych. Jest to typowa odmiana deserowa, mało przydatna do sadów towarowych.
  • Dradem (Szklanka) - jest mieszańcem otrzymanym na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu w wyniku skrzyżowania odmian Łutówka i Northstar. Odmiana samopłodna. Drzewo rośnie średnio silnie. Tworzy kulistą koronę z dużą ilością jednorocznych przyrostów. Plonuje średnio obficie. W okres owocowania wchodzi w 2-3 roku po posadzeniu, kwitnie dość wcześnie. Owoce dojrzewają pod koniec drugiej dekady lipca, są duże i smaczne. Skórka jasnoczerwona, sok bezbarwny. Miąższ luźny, słodkokwaśny. Odmiana deserowa, odporna na raka bakteryjnego i drobną plamistość liści drzew pestkowych, a średnio wrażliwa na brunatną zgniliznę drzew pestkowych.
  • Groniasta z Ujfehertoi – węgierska odmiana nieznanego pochodzenia, samopłodna. Początkowo drzewo rośnie silnie, w starszym wieku średnio silnie. Tworzy jajowatą, dość luźną koronę, o mocnych gałęziach pokrytych licznymi krótkopędami. W okres owocowania wchodzi w 2-3 roku po posadzeniu i owocuje corocznie. Ze względu na wczesny okres kwitnienia, kwiaty mogą być uszkadzane przez wiosenne przymrozki. Owoce dojrzewają w drugiej dekadzie lipca, są duże do bardzo dużych, nerkowate. Skórka ciemnowiśniowa. Miąższ czerwony, dość zwarty. Sok jasnoczerwony, nie wycieka po oderwaniu od szypułki. Pestka średniej wielkości. Odmiana jest odporna na raka bakteryjnego i drobną plamistość liści drzew pestkowych, a średnio wrażliwa na brunatną zgniliznę drzew pestkowych. Owoce deserowe, przydatne także na przetwory i do mrożenia. Dobrze znoszą transport. Odmiana plenna, nadająca się zarówno do uprawy amatorskiej, jak i towarowej. Dobre wyniki uzyskuje w południowej i północno-zachodniej Polsce, a słabe w centralnej i północno-wschodniej. Wymaga dobrych i ciepłych stanowisk.
  • Kelleris 16 – odmiana duńska, powstała ze skrzyżowania wiśni Ostheimskiej i czereśni Marchijskej. Drzewo rośnie silnie lub średnio silnie, tworząc koronę odwrotnie stożkowatą. Kwitnie długo, owocuje corocznie i obficie. Owoce dojrzewają w drugiej dekadzie lipca, są średniej wielkości lub duże, jajowate, spłaszczone. Skórka ciemnowiśniowa, usiana drobnymi kropeczkami. Miąższ ciemnoczerwony, średnio ścisły, mięsisty, soczysty, niezbyt kwaśny. Odmiana jest średnio odporna na raka bakteryjnego i drobną plamistość liści drzew pestkowych i podatna brunatną zgniliznę drzew pestkowych. Można ją polecić na słabsze gleby. Owoce są wrażliwe na pękanie.
  • Lucyna – odmiana polska, samopłodna, wyhodowana w Instytucie Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach. Jest mieszańcem wiśni Łutówka i Schirpotreb. Drzewo rośnie silnie i jest wytrzymałe na mróz. Tworzy kulistą, nieco rozłożystą koronę, o sztywnych gałęziach, pokrytych licznymi krótkopędami. Liście średniej wielkości, eliptyczne. W okres owocowania wchodzi w 2-3 roku po posadzeniu, kwitnie średnio wcześnie. Owoce dojrzewają w drugiej dekadzie lipca, są średniej wielkości lub duże, nieco spłaszczone. Miąższ ciemnoczerwony, luźny, słodkokwaśny. Sok ciemnoczerwony. Odmiana jest odporna na raka bakteryjnego, drobną plamistość liści drzew pestkowych i brunatną zgniliznę drzew pestkowych. Nadaje się do zbioru mechanicznego. Owoce deserowe, przydatne również dla przetwórstwa.
  • Nana – odmiana rumuńska, otrzymana przez skrzyżowanie odmian Crisana i Morella Neagra. Drzewo rośnie silnie, tworzy rozłożystą, średnio zagęszczoną koronę. Kwitnie średnio wcześnie, plonuje obficie i regularnie. Owoce dojrzewają w drugiej dekadzie lipca, są średniej wielkości lub duże, kulistospłaszczone. Skórka jasnoczerwona, u owoców dojrzałych – ciemnoczerwona. Miąższ czerwony, średnio smaczny, soczysty. Sok czerwony. Odmiana jest odporna na raka bakteryjnego i brunatną zgniliznę drzew pestkowych i średnio podatna na drobną plamistość liści drzew pestkowych.
  • Nefris – odmiana polska, samopylna, przypadkowa siewka odmiany Łutówka, odkryta w Łochowie koło Warszawy w 1939 roku. Drzewo rośnie silnie, wypuszczając u nasady starszych gałązek dużo młodych pędów. Plonuje regularnie i obficie. Owoce dojrzewają w drugiej dekadzie lipca, są średniej wielkości lub duże, lekko spłaszczone. Skórka ciemnowiśniowa, miąższ ciemnorubinowy, soczysty, nieco korzenny, smaczny. Odmiana jest średnio odporna na drobną plamistość liści drzew pestkowych, lecz wrażliwa na raka bakteryjnego i brunatną zgniliznę drzew pestkowych. Wymaga gleb lekkich, a kwiaty są dość wrażliwe na przymrozki.
  • Pandy 103 (Kerezer) – odmiana węgierska, klon Kerezera. Drzewo rośnie silnie, tworząc luźną, jajowatą koronę, o mocnych gałęziach pokrytych licznymi krótkopędami. Liście ciemnozielone, skórzaste, błyszczące. Kwitnie wcześnie, dlatego istnieje zagrożenie zniszczenia kwiatów przez wiosenne przymrozki. W okres owocowania wchodzi najczęściej w trzecim roku po posadzeniu. Odmiana częściowo samopłodna. Owoce dojrzewają w drugiej połowie lipca, są duże lub bardzo duże, nerkowate. Skórka wiśniowoczerwona, błyszcząca. Miąższ czerwony, dość zwarty, lekko kwaśny, smaczny. Sok jasnoczerwony, nie wycieka po oderwaniu szypułki. Odmiana jest odporna na drobną plamistość liści drzew pestkowych, na raka bakteryjnego i brunatną zgniliznę drzew pestkowych. Owoce deserowe, o ładnym wyglądzie i dobrym smaku. Nadają się na przetwory i do mrożenia. Ze względu na wysoką plenność i dobrą jakość owoców, odmiana może być polecana do sadów towarowych i amatorskich.
  • Wanda – odmiana polska wyhodowana w Instytucie Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach. Jest mieszańcem odmian Nefris i Wołyńska. Drzewo rośnie średnio silnie. Tworzy rozłożystą, zagęszczoną koronę. Liście małe, eliptyczne. W okres owocowania wchodzi w 2-3 roku po posadzeniu. Owocuje corocznie, bardzo obficie. Odmiana samopłodna. Owoce dojrzewają w połowie lipca, są małe, kuliste, łatwo odrywają się od szypułki. Skórka ciemnoczerwona, miąższ czerwony, średnio zwięzły, kwaskowaty, o intensywnie zabarwionym soku. Odmiana jest odporna na drobną plamistość liści drzew pestkowych i brunatną zgniliznę drzew pestkowych, lecz jest wrażliwa na raka bakteryjnego. Owoce przydatne głównie do produkcji soków. Odmiana nadaje się do mechanicznego zbioru, polecana do sadów towarowych.

Odmiany późne

  • Ametyst – odmiana polska wyselekcjonowana na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu, powstała ze skrzyżowania odmian Łutówka i Nefris. Drzewo rośnie silnie, tworzy kulistą, zagęszczoną koronę. Liście średniej wielkości, eliptyczne, z ostrym zakończeniem wierzchołka. Odmiana samopłodna, kwitnie średnio wcześnie. Owoce dojrzewają w trzeciej dekadzie lipca, są duże, sercowate. Skórka ciemnoczerwona, błyszcząca. Miąższ ciemnoczerwony, dość kwaśny. Sok czerwony. Odmiana odporna na raka bakteryjnego, średnio wrażliwa na brunatną zgniliznę drzew pestkowych i wrażliwa na drobną plamistość liści drzew pestkowych. Owoce dojrzewają późno i są przydatne głównie dla przetwórstwa.
  • Łutówka – jest podstawową odmianą występującą w polskich sadach. Pochodzi prawdopodobnie z Holandii, a do Polski przywędrowała z Niemiec, gdzie jest uprawiana pod nazwą Schattenmorelle. Odmiana ta ma ponad 200 lat i na skutek mutacji po latach drzewostan nie jest już tak jednolity. Tak więc mamy obecnie w kraju kilkanaście typów Łutówki. Bardzo wartościowy jest typ oznaczony symbolem IR-7. Drzewo Łutówki rośnie niezbyt silnie lub słabo tworząc koronę kulistą o zwisających pędach, które niezwykle obficie wiążą pąki kwiatowe. Z pąków kwiatowych rozwijają się tylko kwiaty i owoce, więc po zerwaniu owoców pozostają nagie pędy. Jest to odmiana samopylna, kwitnie późno i dzięki temu unika szkód przymrozkowych. Owoce dojrzewają w trzeciej dekadzie lipca, są duże lub bardzo duże, kuliste, o ciemnowiśniowej skórce. Miąższ ciemnoczerwony, miękki, soczysty, kwaśny, o ostrym smaku, ale bez goryczki. Odmiana jest odporna na raka bakteryjnego, średnio odporna na brunatną zgniliznę drzew pestkowych oraz wrażliwa na drobną plamistość liści drzew pestkowych. Owoce nadają się do mrożenia i wykorzystania w przetwórstwie. Łutówka sprawdza się dobrych glebach i wymaga starannej pielęgnacji.

Choroby wiśni i ich zwalczanie

   Dużym zagrożeniem dla drzew wiśniowych są choroby grzybowe i bakteryjne, które atakują liście, pędy, kwiaty, owoce, korę i drewno. Mogą one zniszczyć plony i skrócić czas życia drzew. Odpowiednie przygotowanie gleby, nawożenie, cięcie oraz stosowanie odpowiednich środków chemicznych ograniczają ryzyko zachorowań. Pewnym utrudnieniem w diagnostyce niektórych chorób wiśni jest ich utajony charakter. Trudno je zauważyć, ale podstępnie czynią spustoszenie, objawiające się stopniowym opadaniem liści od podstawy pędów w kierunku wierzchołka. Dlatego nie można lekceważyć nawet najdrobniejszych nieprawidłowości przy prowadzeniu sadu wiśniowego.

Choroby wirusowe

Choroby wirusowe powodują osłabienie drzew, a w konsekwencji obniżenie plonu i spadek ich mrozoodporności. Objawy chorobowe wywołane przez wirusy najlepiej widać wiosną, w maju – czerwcu podczas chłodnej pogody.

  • Wirus nekrotycznej pierścieniowej plamistości drzew pestkowych – może powodować wiele objawów, jak: nekrotyczne plamy na liściach, dziurkowatość liści, wyrostki na dolnej stronie blaszki liściowej, zasychanie i opadanie zniekształconych kwiatów, skrócenie szypułek, opóźnienie rozwoju gałęzi, zamieranie gałęzi a nawet całych drzew.
  • Żółtaczka wiśni – spowodowana przez wirus karłowatości śliwy. Objawy choroby są najbardziej widoczne Około 3-4 tygodnie po kwitnieniu. Na liściach porażonych drzew zaczynają występować żółte, nieregularne plamy, a żółknące liście masowo opadają.
Zapobieganie chorobom wirusowym wymaga przestrzegania następujących zasad:
  • nowych nasadzeń nie można zakładać w pobliżu istniejących już sadów wiśniowych i czereśniowych, ponieważ wirusy mogą się przenosić wraz z pyłkiem z porażonych drzew na młode, zdrowe drzewa,
  • drzewa do nasadzeń powinny pochodzić z kwalifikowanych szkółek. Nie należy sadzić drzew słabych, niewyrośniętych, gdyż istnieje wtedy większe prawdopodobieństwo porażenia,
  • należy przeprowadzać dokładne lustracje sadów, najlepiej w pierwszych latach po posadzeniu drzew, ponieważ wtedy objawy są najbardziej widoczne. Ponadto usunięcie chorych drzew, zanim rozpoczną kwitnienie pozwoli na wyeliminowanie z sadu źródła porażonego pyłu.

Choroby bakteryjne

  • Rak bakteryjny – bakterie porażają wszystkie części drzewa. Zarażone pąki nie rozwijają się. Zarażone kwiaty obumierają i brunatnieją. Na chorych liściach pojawiają się wodniste plamki, które po wyschnięciu wykruszają się, pozostawiając charakterystyczne dziurki. Infekcje związków owocowych prowadza do rozwoju różnej wielkości czarnych plam, w których tkanka zapada się i przylega do pestki. Owoce takie są zniekształcone i tracą wartość handlową. Choroba czyni największe spustoszenie na pniu i grubych gałęziach, powodując niekiedy rozległe nekrozy. W miejscu zarażenia pojawiają się wycieki gumy, a następnie kora rozpada się, odsłaniając ranę o nierównych brzegach. Rana stopniowo powiększa się, a gdy obejmuje ¾ obwodu pnia, drzewo ginie.

W celu zapobiegania infekcjom zaleca się:
  • opryskiwanie preparatami miedziowymi w okresie nabrzmiewania pąków, kwitnienia i opadania liści.
  • zabezpieczenie ran po cieciu.
  • ograniczenie źródeł infekcji poprzez wycinanie silnie porażonych drzew i konarów.
  • prowadzenie prawidłowej agrotechniki zapobiegającej uszkodzeniom mrozowym (wybór stanowiska, odpowiednie nawożenie).

Choroby grzybowe

  • Drobna plamistość liści drzew pestkowych (Blumeriella jaapi) – choroba ta występuje w formie epidemii w mokre lata. Grzyb odpowiedzialny za infekcję zimuje na opadłych liściach. W okresie kwitnienia i zawiązywania się owoców jego zarodniki wysiewają się i przedostają na liście wraz z prądami powietrza. Powodują powstawanie drobnych, mało widocznych plamek, głównie w najniższych partiach korony. Choroba może spowodować opadnięcie wszystkich liści w połowie lata i obniżyć plon o połowę i to niekoniecznie w czasie infekcji, ale rok później. Profilaktyka i zwalczanie polega na uprawie odmian mało wrażliwych na tę chorobę, usuwaniu opadłych liści i 2-3 krotnym opryskiwaniu drzew, w odstępach 10-14 dniowych (pierwszy raz bezpośrednio po kwitnieniu) preparatami zalecanymi w programie ochrony roślin. W mokre lata zaleca się powtórzenie zabiegu po zbiorach owoców.
     
  • Brunatna zgnilizna drzew pestkowych (Monilinia laxa) – choroba występuje lokalnie. Jest powodowana przez grzyb, który zakaża wiśnie głównie poprzez kwiaty, a rozwija się także na pędach, liściach i owocach. Typowym jej objawem jest gwałtowne więdnięcie i zasychanie wierzchołków pędów i kwiatów, przy czym obumarłe liście nie opadają z drzew, lecz przysychają do pędów. W późniejszym okresie wegetacji choroba poraża także owoce, które gniją i zasychają, pozostając na drzewie. Zwalczanie brunatnej zgnilizny drzew pestkowych polega na wycinaniu zarażonych pędów i usuwaniu zainfekowanych owoców oraz wykonaniu jednego zabiegu na początku kwitnienia, a przy dużym zagrożeniu dwóch opryskiwań zapobiegawczych, na początku i w pełni kwitnienia. Skutecznymi fungicydami są Horizon 250 EW, Baycor 25 WP, Bumper 250 EC, Punch Bis EC, Ronilan 500 SC oraz Rovral FLO 255 SC.
     
  • Gorzka zgnilizna owoców wiśni (Glomerella cingulata) – jest to choroba atakująca głównie dojrzewające owoce, na których pojawiają się wklęsłe, gnilne plamy. Rozwojowi choroby sprzyjają długotrwałe deszcze w okresie bezpośrednio poprzedzającym dojrzewanie lub w trakcie dojrzewania. Może mieć ona utajony przebieg i ujawnić się dopiero podczas transportu i przechowywania owoców. W sadach, w których choroba występuje w dużym nasileniu, polecane jest stosowanie fungicydów zawierających kaptan lub siuram. Należy wykonać 3-4 opryskania co 10-14 dni począwszy od 2-3 tygodnia po kwitnieniu. Infekcję organiczna także stosowanie preparatów z grupy IBE.
     
  • Srebrzystość liści drzew owocowych (Chondrostereum purpureum) – to groźna i często występująca choroba wiśni. Grzyb niszczy korę i drewno na pniu, konarach i grubych gałęziach, co powoduje ich stopniowe obumieranie. Ponadto wydziela truciznę, która wraz z sokiem roślinnym przenika do liści, powodując rozwarstwienie blaszki liściowej. Zaatakowane przez grzyb liście nabierają wyraźnego, srebrzystego odcienia. Podstawową rolę w ochronie wiśni przed srebrzystością liści odgrywają zabiegi profilaktyczne. Drzewa porażone chorobą należy wyciąć, a te silniej uszkodzone spalić. Duże znaczenie ma także właściwe formowanie koron, które ogranicza rozłamywanie się gałęzi i powstawanie ran.
     
  • Werticylioza drzew owocowych (Verticillum dahliae) – silne objawy chorobowe w postaci gwałtownego zamierania poszczególnych konarów lub całych drzew występują przeważnie w młodych sadach. Ma to miejsce podczas suchej, upalnej pogody, kiedy uszkodzone wiązki naczyniowe nie są w stanie dostarczyć odpowiedniej ilości wody. W zapobieganiu chorobie dużą rolę odgrywa dobór odpowiedniego przedplonu pod sad wiśniowy. Należy unikać stanowisk po roślinach chętnie zasiedlanych przez patogena, takich jak truskawki, pomidory, ziemniaki, ogórki czy rośliny kapustne. Roślin tych nie należy także współrzędnie uprawiać w sadzie, gdyż mogą powodować wzrost populacji grzyba w glebie. Dobrymi przedplonami są rośliny zbożowe i gorczyca.

Ważniejsze szkodniki wiśni

  • Licinek tarninaczek (Argyresthia ephippiella) – to jeden z najgroźniejszych szkodników sadów wiśniowych. Gąsienice tego gatunku wylęgają się wczesną wiosną tuż przed pękaniem pąków i wgryzają się do ich wnętrza, gdzie niszczą pręciki i słupek. W późniejszym okresie zniszczeniu mogą ulec także zawiązki owoców. Jedna gąsienica uszkadza 5-10 pąków kwiatowych lub zawiązków. Przy licznym występowaniu szkodnika zniszczenia mogą wynieść 60-80%. Aby uniknąć tej sytuacji należy przeprowadzać lustrację sadu oraz opryskiwać drzewa w okresie nabrzmiewania pąków, stosując jeden z następujących preparatów: Owadofos 540 EC, Fastach 100 EC, Decis 2,5 EC, Bulldock 025 EC, Sumithion 500 EC, Sumithion Super 1000 EC lub inne. Drzewa opryskujemy tylko wówczas gdy w roku poprzednim zauważyliśmy uszkodzone kwiaty.
  • Śluzownica ciemna (Caliroa limacina) – owady, składają jaja pod skórkę liścia. Wylegają się z nich larwy podobne do małych ślimaczków, które wyjadają miękisz z liścia tak, że pozostaje tylko siateczka nerwów liściowych. Liście brunatnieją, zasychają i odpadają. Opryskiwanie przeciw śluzownicy prowadzi się tylko w razie wystąpienia szkodnika, zaraz na początku jego żerowania, zanim wyrządzi szkody gospodarcze. Najczęściej stosuje się środki – Owadofos 540 EC i Decis 2,5 EC.
  • Ogrodnica niszczylistka (Phyllopertha horticola) – to chrząszcze, które pojawiają się w czerwcu i zjadają liście. Tylko sporadycznie mogą uszkodzić one liczbę zawiązków. Po okresie żerowania składają jaja do gleby i tam zimują. Aby zapobiec szkodom spowodowanym przez tego szkodnika konieczna jest lustracja sadu.
  • Mszyca wiśniowa (Myzus cerami) – mszyce tworzą kolonie w wierzchołkowej części młodego pędu i wysysają z niego sok. Wzrost tych pędów zostaje zahamowany, liście marszczą się i skręcają spiralnie. W skrajnych przypadkach zasychają i odpadają. Szkodnik zasiedla także szypułki kwiatów i owoców oraz owoce, na których osadza się spadź. Zwalczanie mszyc można przeprowadzić stosując preparaty: Zolone 350 EC, Fastach 100 EC, Karate 025 EC lub inne. Z metod ekologicznych można stosować opryskiwanie wyciągami roślinnymi: z czosnku, cebuli czy mniszka lekarskiego.
  • Przędziorki – to maleńkie pajęczaki, które podobnie jak mszyce wysysają soki z liści, osłabiają wzrost drzew i zmniejszają owocowanie. Liście opanowane przez przędziorki tracą zieloną barwę. Jeżeli złoża jaj tworzą rozległe czerwona plamy to trzeba zastosować preparaty: Apollo Plus 060 OF lub Nissorun 10 EC już przed kwitnieniem drzew, w fazie białego pąka. Jeśli złoża są niewielkie, to opryskiwanie można odłożyć na czas po kwitnieniu. Ponowna lustracja sadu w kwietniu jest konieczna.

Ochrona wiśni przed ptakami

   Owoce wiśni są bardzo chętnie zjadane przez ptaki. Niszczą one kilka razy więcej owoców niż same zjadają. Najczęściej na drzewach wiśniowych żerują: kwiczoł, szpak, kawka, wrona i gawron. Szczególnie uciążliwe są osobniki tego pierwszego gatunku. Są one bardzo odważne, mało płochliwe i szybko przyzwyczajają się do efektów piroakustycznych, mających na celu ich odstraszenie.

Zalecane metody ochrony plonu (biosoniczna, piroakustyczna, mechaniczna i ekologiczna) nie kolidują ze statusem prawnym szkodników objętych ochroną ze względu na ich owadożerność. Dwie pierwsze metody nie są w pełni skuteczne, zaś stosowanie siatek, choć przynosi efekty, przy niewłaściwym stosowaniu może zagrażać życiu ptaków.

  • Odstraszanie biosoniczne – polega na użyciu krzyku emitowanego przez aparaturę nagłaśniającą w celu odstraszenia ptaków. Emisje powinny być krótkie i nadawane tylko w czasie nalotu ptaków na sad.
  • Odstraszanie piroakustyczne –polega na stosowaniu detonatora gazowego, pistoletów oraz rakietnic. Efekty piroakustyczne wzmacniają odstraszanie biosoniczne. Łączne stosowanie obu tych metod zwiększa ich skuteczność do 95%. Należy unikać monotonnej pracy detonatora, ponieważ ptaki łatwo lokalizują źródło niepożądanych dźwięków i ich częstotliwość i odpowiednio modyfikują swoje zachowanie.
  • Metoda mechaniczna – polega na użyciu specjalnych siatek przeciw ptakom, które są rozwijane na specjalnym rusztowaniu. Takie zabezpieczenie zapewnia pełną ochronę plonu. Nie zaleca się jednak stosowania siatek bezpośrednio na drzewa, gdyż można w ten sposób uszkodzić plony, liście, gałęzie. Naraża to także życie ptaków. W praktyce metoda ta jest stosowana w przypadku małych obiektów, nie przekraczających powierzchni 1 hektara.
  • Metoda ekologiczna – w porze dojrzewania wiśni, bardzo atrakcyjnym pokarmem roślinnym dla szpaka i kwiczoła jest owocująca morwa biała. Wolnostojące drzewa morwy mogą w perspektywie 12-15 lat znacząco wpłynąć na zmniejszenie zapotrzebowania ptaków na owoce wiśni. Osiągniecie pożądanych rezultatów jest możliwe tylko wtedy, gdy ilość owoców morwy zrównoważy zapotrzebowanie ptaków na wiśnie, które stanowią około 20% ich dziennej diety.

 

Joanna Radziewicz

Literatura:

  1. Olszak R.W.: Wiśnie – integrowana produkcja owoców. Skierniewice: Wydaw. ISiK, 2002.
  2. Sitarek M.: Czereśnie i wiśnie. Warszawa: „Działkowiec”, 2002.
  3. Mika A.: Wiśnie w intensywnej uprawie. Warszawa: „Hortpress”, 2004.
  4. [Trzecie] III Ogólnopolskie Spotkanie Sadowników w Grójcu, Grójec, 21-22 stycznia 1998 r. Skierniewice: Wydaw. ISiK, 1998.
  5. Żurawicz E.: Pomologia: odmianoznawstwo roślin sadowniczych – aneks. Warszawa: PWRiL, 2003.
  6. [Dwunaste] XII Spotkanie Sadownicze Sandomierz 2003, Zamek Sandomierski, 4-5 lutego 2003. Kraków: „Plantpress”, 2003.
  7. Świerczyński S.: Szeroka gama odmian. Top Agrar Polska 2005 nr 10 s.122-124.
  8. Jadczyk E.: Czy tylko Łutówka?. Sad Nowoczesny 2007 nr 9 s. 14-18.



strona główna biblioteki poprzednia strona      następna strona spis treści    redakcja


 © Centralna Biblioteka Rolnicza, Warszawa 2009