Strona główna serwisu biblioteki - www.cbr.edu.pl

Rolniczy Magazyn Elektroniczny

             Centralna Biblioteka Rolnicza

Marzec 2009   Nr 30   ISSN 1734-3070


strona główna biblioteki poprzednia strona      następna strona spis treści    redakcja


  Przegląd polskiej prasy rolniczej
Choroby i szkodniki roślin

 

Odglebowe choroby ogórków szklarniowych
(Hasło Ogrodnicze 2008 nr 10, s.87-91)

   W uprawie ogórków pod osłonami brak jest odmian odpornych na najważniejsze gospodarczo patogeny odglebowe. Dlatego tylko profilaktyka i metody bezpośredniego zwalczania dają możliwość zapobiegania chorobom odglebowym.

Zgorzel siewek. Najczęstszym czynnikiem sprawczym zgorzeli siewek ogórka są gatunki z rodzaju Pythium. Początkowym jej objawem są wodniste plamy na łodyżce tuż przy powierzchni substratu, następuje przewężenie części podliścieniowej, siewki przewracają się i zamierają. Korzenie ciemnieją lub niekiedy pozostają zdrowe. Występowaniu zgorzeli siewek sprzyja niedostatek światła i nadmierna wilgotność podłoża, a także wszystkie czynniki powodujące opóźnienie wschodów.

Miękka zgnilizna korzeni i podstawy pędów. W uprawie ogórków przebarwienia i gnicie systemu korzeniowego wywołują różne gatunki z rodzaju Pythium. Rzadziej za wywołanie choroby odpowiedzialne są gatunki z rodzaju Phytophthora. Patogeny te mogą porazić rośliny w każdej fazie wzrostu i zawsze większe zagrożenie stanowi uprawa hydroponiczna. Korzenie porażonych roślin brunatnieją, gniją i stopniowo zanikają. W strefie szyjki korzeniowej pojawiają się wodniste, dość szybko ciemniejące plamy, a wewnętrzne tkanki piętki i szyjki korzeniowej ulegają rozkładowi. Objawom tym towarzyszy zahamowanie wzrostu, więdnięcie i ewentualnie zamieranie roślin. Najważniejszym czynnikiem wpływającym na porażenie ogórka przez Pythium spp. jest nadmierna wilgotność podłoża i podlewanie roślin wodą pobierana z otwartych zbiorników i ujęć powierzchniowych.

Olpidioza ogórka. Grzyby z rodzaju Olpidium (O.brassicae i O.radicale) stanowią największe zagrożenie dla ogórków w systemach upraw hydroponicznych. Bezpośrednia szkodliwość tych patogenów dla ogórków jest w zasadzie bez znaczenia. Niemniej jednak ich obecność może stanowić poważny problem fitosanitarny, gdyż są one wektorami groźnych chorób wirusowych ogórka. Grzyb O.brassicae jest wektorem wirusa nekrozy tytoniu (TNV), natomiast zoospory O.radicale przenoszą wirusa nekrotycznej plamistości melona (MNSV) oraz wirusa plamistości liści ogórka (CLSV).

Fuzaryjne więdnięcie ogórka. Pasożytniczy grzyb Fusarium oxysporum f.sp. cucumerinum jest powszechnym patogenem glebowym w uprawach ogórka pod osłonami. Zasiedla on wiązki przewodzące w łodydze i bocznych pędach, co prowadzi do ich zbrunatnienia. Początkowym objawem jest zahamowanie wzrostu, więdnięcie, żółknięcie i zasychanie dolnych liści oraz odwracalne więdnięcie całych roślin. W późniejszej fazie liście trwale więdną w wyższych partiach rośliny i dochodzi do zamierania roślin. Czasem na zamierających tkankach pojawia się bladoróżowy nalot zarodnikującego grzyba. Patogen jest najaktywniejszy w temperaturze 17-20 st.C.

Fuzaryjna zgorzel dyniowatych. Głównym patogenem wywołującym chorobę jest grzyb Fusarium solani f.sp. cucurbitatae. Choroba początkowo objawia się gniciem korzeni, szyjki korzeniowej i podstawy łodygi. Następnym symptomem jest próchnienie szyjki korzeniowej i dolnych części łodyg starszych roślin, dochodzące do wysokości 25-30 cm. Rośliny dość szybko zamierają. Choroba ta dość często występuje na ogórkach uprawianych na wełnie mineralnej.

Czarna zgnilizna korzeni dyniowatych. Jej sprawcą jest grzyb glebowy Phomopsis sclerotioides. Objawami choroby są: żółknięcie i zasychanie dolnych liści, słabe krzewienie się, zrzucanie zawiązków, zahamowanie wzrostu i owocowania, więdnięcie podczas słonecznej pogody i stopniowe zamieranie roślin. Uszkodzenie systemu korzeniowego rozpoczyna się od zamierania najdrobniejszych i drobnych korzeni bocznych, następnie pozostałe korzenie i szyjka korzeniowa brunatnieją i zamierają. W miejscach wyrastania korzeni bocznych powstają czarne plamki. Tkanka miękiszowa szyjki korzeniowej i podstawy łodygi rozkłada się. Uszkodzenia roślin przy temperaturze 16 st.C są wyraźnie silniejsze niż przy temperaturach wyższych. Patogen ten powoduje trwałe zakażenie gleby do głębokości 0,5 m, zwiększające się po każdej następnej uprawie.

Werticilioza ogórka. W tradycyjnej uprawie ogórków pod osłonami więdnięcie roślin wywołane przez grzyby glebowe z rodzaju Verticillium (V.dahliae, V.albo-atrum) nie stanowi poważniejszego problemu. Pierwszymi objawami choroby są więdnięcie oraz żółte lub brunatne plamy w kształcie litery V na brzegach liści. Liście takie żółkną i zasychają od dołu do góry rośliny. Po poprzecznym przekrojeniu węzła w przyziemnej części łodygi czasem obserwuje się ściemnienie wiązek przewodzących. Infekcji sprzyja niższa temperatura gleby, lecz objawy więdnięcia uwidaczniają się w warunkach stresowych, w okresach wysokiej temperatury.

Zgnilizna twardzikowa. Atakuje wiele gatunków roślin uprawnych. Dla ogórków największe zagrożenie stanowi w uprawie tunelowej. Wywoływana jest przez grzyb glebowy Sclerotinia sclerotiorum. Patogen może porażać liście i owoce, ale najczęściej atakuje łodygi. Na zaatakowanych organach początkowo powstają wodniste plamy, szybko pokrywające się białym, watowatym nalotem grzybni. W grzybni z czasem tworzą się czarne, nieregularne przetrwalniki grzyba tzw. sklerocja. Sklerocja dostają się do gleby, w której zachowują żywotność przez wiele lat. Infekcji sprzyjają wysoka wilgotność powietrza (90-100 %) oraz znaczne wahania temperatury.

Małgorzata Kołaczyńska-Janicka

Znaczenie owadów drapieżnych i pasożytniczych – cz. VI
(Sad Nowoczesny 2009 nr 1, s.43-44)

   Wśród licznych szkodników drzew owocowych dość ważną grupę stanowią małe motyle, których gąsienice żerują wewnątrz blaszek liściowych, powodując uszkodzenia zwane minami. W tej grupie owadów do gatunków, które miały lub mają istotne znaczenie gospodarcze, należą przede wszystkim: pasynek jabłonik, szrotówek białaczek, toczyk gruszowiaczek, plewak kroplaczek czy wystrój wężowiaczek. Badania prowadzone w Europie, również w Polsce, wykazały, że każdemu z wymienionych szkodników minujących liście towarzyszy liczny zespół parazytoidów, które przechodzą swój rozwój bądź to w gąsienicach, bądź w poczwarkach tych roślinożerców.

Wiele badań związanych z rolą parazytoidów wykonano w przypadku pasynka jabłonka, szkodnika który w Polsce ma dwa pokolenia. Wśród zespołu parazytoidów pasynka jabłonka, w skład którego wchodzi nie mniej niż dziewięć gatunków, dwa zdecydowanie dominują. Niestety nie mają one nazw polskich, a łacińskie to: Chrysocharis prodice i Cirrospilus vittatus. Pierwszy z nich jest wyspecjalizowanym parazytoidem pasynka, o rozwoju doskonale zsynchronizowanym z rozwojem tego szkodnika. Cirrospilus vittatus jest parazytoidem niewyspecjalizowanym i może pasożytować na gąsienicach należących do wielu różnych gatunków szkodników minujących liście.

Jeszcze większe znaczenie mają parazytoidy w ograniczaniu innego minowca, jakim jest szrotówek białaczek, który w Polsce ma aż trzy pokolenia. Badania prowadzone w Polsce jak i w innych krajach, wykazały, że szkodnik ten jest „atakowany” przez co najmniej 12 gatunków parazytoidów, wśród których do najważniejszych należą: Ageniaspis testaceipes, Sympiesis sericeicormis, Pnigalio pectinicornis i Apenteles circumscriptus. Zdecydowanie najliczniejszy wśród tego zespołu jest Ageniaspis testaceipes.

Niestety, nieco inaczej kształtują się te relacje w odniesieniu do toczyka gruszowiaczka. W przypadku tego szkodnika udział parazytoidów w ograniczaniu jego liczebności jest znacznie mniejszy, co prawdopodobnie wynika z innej bionomii tego gatunku niż pozostałych szkodników minujących liście.

W uprawach towarowych na relacje liczbowe między parazytoidami a ich żywicielami (szkodnikami) wpływa wiele czynników, ale jednym z najważniejszych są środki ochrony roślin – im bardziej selektywne, tym większy jest z reguły udział czynników zwalczania biologicznego w redukcji liczebności niektórych szkodników.

Małgorzata Kołaczyńska-Janicka



strona główna biblioteki poprzednia strona      następna strona spis treści    redakcja


 © Centralna Biblioteka Rolnicza, Warszawa 2009