Strona główna serwisu biblioteki - www.cbr.edu.pl

Rolniczy Magazyn Elektroniczny

             Centralna Biblioteka Rolnicza

Listopad 2008   Nr 28   ISSN 1734-3070


strona główna biblioteki poprzednia strona      następna strona spis treści    redakcja


  Użyteczne informacje

Polskie odmiany jabłoni
 

   Na przełomie XX i XXI wieku można było zaobserwować bardzo duży postęp w hodowli jabłoni. Na rynku pojawiło się wiele nowych odmian, które charakteryzują się znacznie lepszymi cechami jakościowymi, dłuższym okresem przechowywania, większą trwałością w obrocie handlowym oraz mniejszą podatnością na najważniejsze choroby grzybowe – parcha i mączniaka jabłoni. Obecnie nowe odmiany powstają nie tylko w ośrodkach naukowych, ale również coraz częściej pochodzą z prywatnych hodowli, które są nastawione na czerpanie korzyści finansowych z wprowadzenia do obrotu nowej i ciekawej odmiany. Pojawiają się także korporacje, które zajmują się zarówno hodowlą odmian, jak i kupowaniem prawa do odmian wytworzonych przez inne podmioty.

Liczba nowych odmian jest imponująca, jednak z całej masy nowości tylko nieliczne mają szansę utrzymać się na rynku przez dłuższy czas. Decyduje o tym wiele czynników, z których do najważniejszych należą: spełnienie oczekiwań konsumentów, realizowanie potrzeb rynku oraz trwałość w obrocie handlowym.

Wśród krajów, które mają osiągnięcia w hodowli odmian jabłoni jest również Polska. Celem naszej rodzimej hodowli jest uzyskanie odmian odpornych na choroby grzybowe, które jednocześnie charakteryzowałyby się wysoką plennością, regularnością owocowania oraz wysokimi walorami jakościowymi owoców. Ważna jest również odporność na mróz, szczególnie w rejonach o surowszym klimacie. Polskie odmiany jabłoni pochodzą głównie z trzech ośrodków: Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego (SGGW) w Warszawie oraz Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach. Pierwsze prace hodowlane prowadzono w SGGW jeszcze w okresie międzywojennym. ISiK hodowlę odmian jabłoni prowadzi prawie od początku swego istnienia (1951 r.). Hodowlę odpornościową zapoczątkowano w latach 70-tych, kiedy rozpoczęto współpracę ze Stanami Zjednoczonymi. Z pierwszych partii nasion wyselekcjonowano odmianę „Primula”, która stała się odmianą wyjściową do hodowli innych odmian odpornych, jak „Witos” czy „Sawa”. W ciągu prawie 30 lat otrzymano wiele interesujących klonów, które są oceniane w doświadczeniach porównawczych.

Odmiany z hodowli polskiej

  • Fantazja – jest najstarszą polską odmianą wprowadzoną do produkcji. Ceniono ją przede wszystkim za doskonały smak owoców. Jednak duża podatność na parcha jabłoni oraz problemy związane z przemiennością owocowania spowodowały, że zaprzestano jej uprawy na skalę towarową. Odmianę spotyka się jeszcze w starych sadach lub nasadzeniach korekcyjnych. Jej drzewa są bardzo wytrzymałe na mróz. Owoce są średniej wielkości, kuliste. Skórka jest cienka, krucha, zielonkawożółta z karminowym rumieńcem. Miąższ kremowy, bardzo soczysty, winno-słodki, aromatyczny, bardzo smaczny. Owoce źle znoszą transport, gdyż dość łatwo ulegają uszkodzeniom. Odmiana średnia (jesienna), dojrzewa w II połowie września.

  • Delikates – odmiana wywodząca się z Akademii Rolniczej w Poznaniu (obecnie Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu), powstała z siewek otrzymanych ze skrzyżowania odmian „James Grieve” i „Cortland”. Drzewa rosną początkowo silnie, a po wejściu w okres owocowania umiarkowanie silnie. Odmiana ta owocuje corocznie, jest wytrzymała na mróz, średnio podatna na parcha i mączniaka. Owoce są średniej wielkości lub duże, kulistostożkowate, spłaszczone. Skórka jest delikatna zielonkawożółta z czerwonokarminowym rumieńcem, miąższ biały z zielonkawymi żyłkami, bardzo soczysty, słodko-kwaskowaty, wyjątkowo smaczny i aromatyczny. Dojrzałość zbiorczą owoce osiągają w drugiej dekadzie września. Dobrze się przechowują.

  • Perła – jest najnowszą odmianą wyhodowaną na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu, otrzymaną ze skrzyżowania „James Grieve” i „Worcester Pearmain”. Drzewa rosną średnio silnie, owocują raczej regularnie i dość obficie. Odmiana jest mało podatna na parcha i mączniaka jabłoni, ale owoce są podatne na gorzką plamistość podskórną i wrażliwe na oparzenia słoneczne. Owoce są średniej wielkości, niesymetryczne, kulistostożkowate. Skórka jest jasnozielona, po dojrzeniu owoców zmienia się na jasnożółtą, z czerwonym, rozmyto-paskowanym rumieńcem. Miąższ jest kremowozielonkawy, delikatny, kruchy, dość soczysty, o łagodnym słodko-winnym smaku. Dojrzałość zbiorczą owoce osiągają w drugiej lub trzeciej dekadzie sierpnia. W czasie zbioru i transportu nie są wrażliwe na obicia.

  • Koral – odmiana otrzymana na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu jako mieszaniec odmian „Rial” i „Jonatan”. Drzewa rosną dość silnie, wcześnie wchodzi w okres owocowania i planuje umiarkowanie obficie. Jest mało podatna na parcha i mączniaka, odporna na mrozy. Owoce są średniej wielkości, kulistospłaszczone. Skórka jest mocna, gładka, błyszcząca, o barwie żółtawej, prawie w całości pokryta koralowym, rozmytym rumieńcem, z widocznymi ciemniejszymi smugami. Miąższ kremowożółty, jędrny, ścisły, aromatyczny i smaczny. Dojrzałość zbiorczą owoce osiągają w końcu września. Są wytrzymałe na uszkodzenia mechaniczne.

  • Alwa – odmiana zimowa, nadaje się do uprawy w chłodniejszych rejonach kraju. Jest jedną z odmian wyhodowanych w Instytucie Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach. Drzewa rosną bardzo silnie, są wytrzymałe na mróz, mało podatne na mączniaka jabłoni, a liście i owoce w średnim stopniu są porażane przez parcha jabłoni. Nie ma też problemu z gorzką plamistością podskórną. Owoce są średniej wielkości, kuliste, lekko spłaszczone. Skórka jest gładka i błyszcząca o zielonkawożółtej barwie, z karminowoczerwonym, rozmytym rumieńcem. Cechą charakterystyczną są duże, beżowe przetchlinki na całej powierzchni. Miąższ białokremowy, słodko-winny, bardzo smaczny. Dojrzałość zbiorczą owoce osiągają w połowie października, jednak z zależności od sezonu data optymalnego zbioru może się zmieniać praktycznie od początku do połowy października.

  • Lodel – odmiana wyhodowana w Instytucie Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach, otrzymana ze skrzyżowania odmian „Lobo” i „Redspur Delicious”. Drzewo rośnie umiarkowanie silnie, po wejściu w okres owocowania wzrost wyraźnie się osłabia. Wcześnie wchodzi w okres owocowania, plonuje corocznie i obficie. Owoce są średniej wielkości, kuliste, nieco spłaszczone, z lekkimi żebrowaniami. Skórka jest twarda, żółtawa, prawie całkowicie pokryta ciemnokarminowym, rozmytym rumieńcem. Miąższ kredowobiały, soczysty, kruchy, kwaskowato-słodki, lekko aromatyczny. Owoce dojrzewają w końcu września. Odmiana jest bardzo wytrzymała na mróz, bardzo mało wrażliwa na parcha i bardzo wrażliwa na mączniaka.

  • Ligol – odmiana wyselekcjonowana w Instytucie Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach jako mieszaniec odmian „Linda” i „Golden Delicious”. Po posadzeniu drzewa rosną umiarkowanie silnie, tworząc korony o mocnej konstrukcji, średnio zagęszczone. Odmiana wcześnie wchodzi w okres owocowania i plonuje bardzo obficie. Wykazuje jednak tendencje do przemiennego owocowania. W warunkach Polski drzewa są dostatecznie wytrzymałe na mróz, średnio podatne na parcha i mączniaka i bardzo podatne na zarazę ogniowa. W pierwszych latach owocowania pojawiają się objawy gorzkiej plamistości podskórnej, szczególnie widocznej na zbyt wyrośniętych jabłkach. Owoce są duże lub bardzo duże, kształtu kulistostożkowego, z wyraźnym żebrowaniem przy kielichu. Skórka jest mocna, gładka i błyszcząca, a od strony nasłonecznionej całkowicie pokryta rozmytym, czerwonokarminowym rumieńcem. Miąższ jest kremowy, soczysty, aromatyczny, słodko-kwaskowaty, smaczny. Dojrzałość zbiorczą owoce uzyskują w trzeciej dekadzie września lub pierwszej dekadzie października.

  • Redkroft – odmiana wyselekcjonowana w Instytucie Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach ze skrzyżowania mieszańca 1295-100 i „Bankroft”. Drzewo rośnie umiarkowanie silnie, po wejściu w okres owocowania wzrost ulega znacznemu osłabieniu. Plonuje corocznie, średnio obficie. Owoce średniej wielkości lub duże, kuliste, lekko spłaszczone. Skórka średnio gruba, gładka, matowa, prawie całkowicie pokryta ciemnoczerwonym rumieńcem. Miąższ kremowożółty, soczysty, kruchy, słodko-kwaskowaty, smaczny. Owoce dojrzewają w pierwszej połowie września. Odmiana jest mało wrażliwa na parcha, średnio wrażliwa na mączniaka i mróz.

  • Ligolina (Golin) – jest najnowszą odmianą polskiej selekcji, wyhodowaną w Instytucie Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach. Jest siostrzaną siewką odmiany „Ligol”. Drzewo rośnie umiarkowanie silnie, a po wejściu w okres owocowania wyraźnie słabiej. Jest mało podatna na parcha i mączniaka jabłoni, natomiast podatna na zarazę ogniową. W warunkach polskich dość dobrze znosi zimy. Owoce są średniej wielkości lub duże, kulistowydłużone lub elipsoidalne. Skórka jest gładka, bez ordzawień i nalotu, błyszcząca, średniej grubości, w dużej części pokryta czerwonym, rozmytym rumieńcem. Miąższ kremowy, średnio ziarnisty, chrupiący, soczysty z lekkim aromatem. Jabłka do zbioru nadają się w ostatniej dekadzie września lub w pierwszej dekadzie października.

  • Rajsmak – odmiana letnia otrzymana przez Adama Reńskiego w Stawiskach k. Brodnicy. Drzewa tej odmiany początkowo rosną silnie, a po wejściu w okres owocowania umiarkowanie silnie. Wcześnie wchodzą w okres owocowania, plonują umiarkowanie obficie. Odmiana jest średnio podatna na parcha i mączniaka jabłoni. Owoce są średniej wielkości lub duże, o zmiennym kształcie, kuliste lub kulistospłaszczone , z żebrowaniem od strony kielicha, które przechodzi na owoc. Skórka jest średniej grubości, mocna, gładka, sucha, bez nalotu, zielonożółta, pokryta paskowym karminowym rumieńcem, na tle którego widoczne są białawe przetchlinki. Miąższ jasnokremowy z delikatnym, zielonkawym odcieniem, drobnoziarnisty, soczysty, słodko-kwaskowaty, dość smaczny. Dojrzałość zbiorczą owoce osiągają w końcu lipca lub w pierwszej połowie sierpnia.

  • Sebastian (Reński 2) – jest jedną z najnowszych odmian wyhodowanych w Polsce, wpisaną do Rejestru Odmian w 2008 r. Wyselekcjonował ją Adam Reński. Przypuszcza się, że jest to siewka powstała ze skrzyżowania odmian „Jonatan” i „Golden Auvil Spur”. Drzewo rośnie silnie, a po wejściu w okres owocowania nieco słabiej. Dość wcześnie wchodzi w okres owocowania, plonuje umiarkowanie obficie. Jest to odmiana niezbyt podatna na parcha i mączniaka jabłoni. Owoce są średniej wielkości lub duże, kuliste lub kulistospłaszczone, zwężające się w kierunku części przykielichowej. Skórka jest średniej grubości, gładka, sucha, zielonożółta, w znacznej części pokryta paskowanym lub paskowano-rozmytym, jasnoczerwonym rumieńcem. Miąższ jasnokremowy, drobnoziarnisty, soczysty, lekko kwaskowaty. Dojrzałość zbiorczą owoce osiągają na początku października.

Polskie odmiany odporne na parcha

  • Waleria (Alka) – odmiana późnoletnia, wyhodowana w Katedrze Sadownictwa SGGW w Warszawie, powstała z wolnego zapylenia odmiany „Primula”. Drzewo rośnie silnie lub średnio silnie, plonuje obficie i regularnie (corocznie). Owoce średniej wielkości, kulistostożkowate. Skórka gładka, zielonkawożółta, z sinawym nalotem, prawie w całości pokryta czerwonym, rozmytym rumieńcem. Miąższ średnio soczysty, zwarty, białozielonkawy. Dojrzałość zbiorczą owoce osiągają w drugiej połowie sierpnia lub na początku września. Odmiana jest odporna na parcha i mało podatna na mączniaka jabłoni. W polskich warunkach dobrze znosi zimy.

  • Witos – odmiana otrzymana w SGGW w Warszawie przez skrzyżowanie odmian „Fantazja” i „Primula”. Drzewo rośnie silnie, kwitnie wcześnie, plonuje regularnie, umiarkowanie obficie. Owoce są duże lub bardzo duże, kuliste, lekko spłaszczone. Skórka gładka, błyszcząca, zielonkawożółta z czerwonym, rozmyto-paskowanym rumieńcem. Miąższ kremowobiały, bardzo soczysty, kwaskowato-słodki, smaczny. Owoce dojrzewają na początku września. Odmiana jest wytrzymała na mróz, całkowicie odporna na parcha i średnio wrażliwa na mączniaka.

  • Sawa – odmiana jesienna powstała z krzyżowania „Fantazji” z „Primulą”, wyhodowana w SGGW w Warszawie. Wzrost drzew jest silny, ale wyraźnie się osłabia po rozpoczęciu owocowania. Plonują obficie ze skłonnością do przemiennego owocowania. Owoce są duże lub bardzo duże, kulisto-stożkowate z lekkim żebrowaniem wokół kielicha. Skórka jest mocna, gładka, błyszcząca, z jaskrawokarminowym, rozmytym rumieńcem, pokrywającym prawie całą powierzchnię jabłka. Miąższ kremowobiały, soczysty, lekko kwaskowaty, aromatyczny. Dojrzałość zbiorczą owoce osiągają najczęściej w połowie września. Odmiana jest całkowicie odporna na parcha, średnio wrażliwa na mączniaka i wytrzymała na mróz.

  • Gold Milenium (Elary Freegold) – odmiana letnia wyselekcjonowana w Instytucie Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach. Drzewa rosną średnio silnie tworząc niezbyt szerokie korony. Wcześnie wchodzi w okres owocowania, plonuje dość regularnie, umiarkowanie obficie. Owoce są duże lub bardzo duże, kulistowydłużone z czterema dużymi żebrami od strony kielicha, trochę asymetryczne. Skórka bez nalotu i bez ordzawień, zielonkawożółta, od strony nasłonecznionej z delikatnym, różowoczerwonawym, paskowano-rozmytym rumieńcem. Miąższ kremowy, kruchy, soczysty, słodki z lekkim kwaskowatym posmakiem, bardzo smaczny. Owoce dojrzewają nierównomiernie od połowy sierpnia. Odmiana jest odporna na parcha i mączniaka jabłoni, średnio podatna na zarazę ogniową. Dobrze znosi zimy.

  • Melfree – odmiana powstała ze skrzyżowania „Melrose” i „Freedom” wyhodowana w Instytucie Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach. Drzewa początkowo rosną silnie. Korony są rozłożyste, średnio zagęszczone. Owoce są duże, kuliste, lekko spłaszczone, z delikatnymi żebrowaniami przy kielichu, przechodzącymi na owoc. Skórka jest sucha, lekko błyszcząca, bez nalotu, pokryta czerwonym, paskowano-marmurkowym rumieńcem. Miąższ kremowy, drobnoziarnisty, bardzo soczysty, delikatny, smaczny. Zbiór owoców przypada najczęściej w drugiej lub trzeciej dekadzie września. Odmiana jest całkowicie odporna na parcha, mało podatna na mączniaka, a średnio na zarazę ogniową. Drzewa dobrze znoszą zimę.

  • Free Redstar – to odmiana wyselekcjonowana z siewek otrzymanych z nasion pochodzących z USA. Autorem odmiany jest Edward Żurawicz. Drzewo rośnie umiarkowanie silnie. Po rozpoczęciu owocowania wzrost wyraźnie się osłabia. Owoce są średnie, mają baryłkowaty nieregularny kształt, są karbowane na całej powierzchni. Skórka jest mocna, gładka, błyszcząca, z delikatnym nalotem i ciemnokarminowym rozmytym rumieńcem, na tle którego widoczne są ciemniejsze paskowania. Miąższ kremowy, średnio ziarnisty, chrupiący, zwarty, średnio soczysty, słodko-kwaskowaty, smaczny. Owoce dojrzewają w drugiej połowie września, nie mają skłonności do przedwczesnego opadania. Odmiana jest genetycznie odporna na parcha i charakteryzuje się małą podatnością na mączniaka oraz zarazę ogniową. Duża wytrzymałość na niskie temperatury.

  • Medea – odmiana wyselekcjonowana w Instytucie Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach jako mieszaniec „Lobo” i „Redspur Delicious”. Drzewa rosną umiarkowanie silnie, tworzą rozłożystą koronę. Owoce średniej wielkości lub duże, kulisto-spłaszczone, z lekkim żebrowaniem od strony kielicha. Skórka gładka, bez ordzawień, błyszcząca, lekko tłustawa, zielonkawożółta, prawie całkowicie pokryta ciemnopurpurowym, rozmytym rumieńcem. Jabłka osiągają dojrzałość zbiorczą w pierwszej połowie września.

  • Egeria – odmiana wyhodowana w Instytucie Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach. Jest mieszańcem „Lobo” i „Redspur Delicious”. Drzewa rosną umiarkowanie silnie, tworzą rozłożystą koronę. Owoce średniej wielkości lub duże, kulisto-spłaszczone, z lekkim żebrowaniem od strony kielicha, niekiedy przechodzącym na owoc. Skórka gładka, bez ordzawień, błyszcząca, lekko tłustawa, zielonkawożółta, pokryta ciemnym brązowawym, rozmyto-paskowanym rumieńcem. Dojrzałość zbiorczą owoce osiągają w pierwszej połowie września.

  • Odra – odmiana wyselekcjonowana w Instytucie Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach z siewek powstałych z krzyżowania „Primula” i „Bankroft”. Drzewo rosną silnie. Początkowo tworzy koronę wzniesioną, po wejściu w okres owocowania rozłożystą. Owoce średniej wielkości lub duże, kulisto-stożkowate, wyraźnie zwężające się w kierunku kielicha, z pięcioma żebrami przechodzącymi przez owoc. Skórka gładka, sucha, bez nalotu woskowego, zielona, prawie całkowicie pokryta ciemnym, purpurowobrązowym rumieńcem. Dojrzałość zbiorczą owoce osiągają w drugiej połowie września. Odmiana jest mało podatna na parcha i mączniaka.

Struktura odmianowa zmienia się na przestrzeni lat, a zwłaszcza w ostatnim okresie obserwuje się znacznie szybsza wymianę odmian, co jest związane z intensyfikacją upraw sadowniczych. Jabłonie w intensywnej uprawie szybciej wchodzą w okres owocowania, wydają wysokie plony z jednostki powierzchni i szybciej podlegają procesom starzenia. Wiąże się to z koniecznością wymiany takich sadów na nowe, stad też stosunkowo szybko można wprowadzić nowe odmiany do produkcji. Z punktu widzenia rynku mile widziana jest różnorodność braw i kształtów jabłek. Stąd też obok owoców czerwonych, intensywnie wybarwionych ceni się również te o żółtym czy zielonym zabarwieniu skórki. Trzeba jednak pamiętać, że wybór odmiany musi być dostosowany do warunków siedliskowych oraz określonego typu uprawy.

Joanna Radziewicz

Literatura:

  1. Kruczyńska D.: Jabłonie: nowe odmiany. Warszawa: Hortpress, 2008.
  2. Kantorowicz-Bąk M.: Jabłoń w każdym ogrodzie. Warszawa: PWRiL, 2000.
  3. Kruczyńska D.: Nowe odmiany jabłoni i gruszy. Ogólnopolski Zjazd Sadowników, Skierniewice, 17-18 kwietnia 2007. Skierniewice: ISiK, 2007.
  4. Kruczyńska D., Rutkowski K.: Nowe polskie odmiany jabłoni odporne na parcha. Hasło Ogrodnicze 2003 nr 8.



strona główna biblioteki poprzednia strona      następna strona spis treści    redakcja


 © Centralna Biblioteka Rolnicza, Warszawa 2008