CBR

RASFF UE - system ostrzegania o zagrożeniu bezpieczeństwa zdrowotnego żywności
 
  • RASFF UE (Rapid Alert System for Food and Feed of the European Union) to europejski system szybkiego ostrzegania o niebezpiecznych produktach żywnościowych obowiązujący we wszystkich krajach Unii. (zob. więcej poniżej)

RASFF w Polsce

    Polecamy publikację on-line: Pilarczyk Józef Jerzy Bezpieczeństwo żywności. - Biuletyn ARR, 2003

    Na podstawie ustawy z 22 stycznia 2000 roku o ogólnym bezpieczeństwie produktów (Dz.U. nr 15, poz. 179) utworzono Krajowy System Informowania o Niebezpiecznych Produktach Żywnościowych. System ten obejmuje też środki żywienia zwierząt.
    Od 2003 roku system ten jest częścią składową RASFF - Systemu Wczesnego Ostrzegania o Niebezpiecznych Produktach Żywnościowych i Środkach Żywienia Zwierząt.
    Do podstawowych elementów krajowego systemu RASFF należą:

    • Krajowy Punkt Kontaktowy (KPK), do którego składają informacje: PKPK (Podpunkty KPK) oraz organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej i Inspekcja Handlowa;
    • Podpunkt Krajowego Punktu Kontaktowego (PKPK), do którego składają informacje inspekcje podległe Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Inspekcja Handlowa;
    • terenowe organy urzędowej kontroli żywności (szczebla wojewódzkiego, powiatowego oraz punkty graniczne) nadzorowane przez Ministra Zdrowia (PIS) oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (IW, IORiN, IJHAR-S);
    • terenowe organy Inspekcji Handlowej;
    • jednostki naukowo-badawcze zaangażowane w proces oceny ryzyka w ramach Systemu.

    Od dnia 1 maja 2004 osoby odpowiedzialne za przekazywanie informacji o niebezpiecznych produktach żywnościowych i środkach żywienia zwierząt w ramach systemu RASFF mają dostęp do strony internetowej Komisji Europejskiej CIRCA. Na stronie tej publikowane są wszystkie informacje nt. funkcjonowania systemu, a w szczególności powiadomienia przesyłane przez członków sieci.
    Jest to obecnie jedyna forma dostępu do powiadomień informacyjnych (dawne niealarmowe) i news, które nie będą przesyłane pocztą elektroniczną jako samodzielne pliki. Ze strony CIRCA mogą korzystać wyłącznie użytkownicy posiadający indywidualny kod dostępu. Osoby korzystające ze strony CIRCA są zobowiązane do systematycznego przeglądania wszystkich powiadomień zamieszczanych na tej stronie w celu zweryfikowania, czy problem może dotyczyć Polski, a w szczególności obszaru będącego pod nadzorem poszczególnych WSSE (Wojewódzkich Stacji Sanitarno-Epidemiologicznych), w celu podjęcia stosownych działań.
    Dotyczy to w równym stopniu GSSE (Granicznych Stacji Sanitarno-Epidemiologicznych) sprawujących nadzór nad żywnością przekraczającą granicę Unii Europejskiej. Wiedza o produktach, które zostały odrzucone na poszczególnych przejściach granicznych jest niezbędna ze względu na możliwość występowania prób wprowadzenia zakwestionowanej żywności na teren Wspólnoty poprzez inny punkt kontroli granicznej. Funkcjonowanie w Polsce RASFF reguluje obecnie ustawa z dnia 30 października 2003 r. o zmianie ustawy o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2003 nr 208, poz. 2020)
    Pozostałe najważniejsze akty prawne regulujące w Polsce nadzór nad żywnością to:

    • ustawa z 11 maja 2001 roku o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia (Dz.U. nr 63, poz. 634 z późn. zm.),
    • ustawa z 24 kwietnia 1997 roku o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej (Dz.U. 1999 nr 66, poz.752; Dz.U. 2001 nr 29, poz.320; Dz.U. 2001 nr 123, poz.1350; Dz.U. 2001 nr 129, poz.1438),
    • ustawa z 23 sierpnia 2001 roku o środkach żywienia zwierząt (Dz.U. nr 123, poz.1350),
    • ustawa z 21 sierpnia 1997 roku (Dz.U. nr 111, poz.724 z późn. zm.),
    • ustawa z 21 grudnia 2000 roku o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (Dz.U. 2001 nr 5, poz.44 ze zm.).

 

Rapid Alert System for Food and Feed of the European Union - RASFF UE, czyli europejski system szybkiego ostrzegania o niebezpiecznych produktach żywnościowych jest systemem, w którym obligatoryjnie biorą udział wszyscy członkowie Unii Europejskiej. Założeniem systemu jest wymiana informacji o pojawieniu się produktów zagrażających zdrowiu konsumentów.

Historia i podstawy prawne

    System szybkiego ostrzegania (mający charakter systemu wymiany informacji) istnieje w Unii Europejskiej od 1978 roku, kiedy to na mocy Decyzji Rady 84/133/EEC powołano do życia system służący do natychmiastowego powiadamiania o poważnych zagrożeniach zdrowia lub bezpieczeństwa związanych z produktami konsumpcyjnymi. W związku z rosnącym zagrożeniem bezpieczeństwa żywności również późniejsza Dyrektywa Rady 92/59/EEC traktująca o ogólnym bezpieczeństwie produktów zawiera artykuł dotyczący systemu szybkiego ostrzegania rozszerzający zakres jego działania na wszystkie produkty, które mogą być uważane za pożywienie oraz produkty mogące mieć kontakt z pożywieniem. Od lutego 2002 roku na podstawie Rozporządzenia Komisji Europejskiej 178/2002 (artykuły 50 i 52) system powiadamiania o zagrożeniu objął również aspekt żywienia zwierząt, a także kontrolę towarów przekraczających granice.

Struktura RASFF

    Struktura RASFF'u zbudowana jest na zasadzie sieci. Każdy kraj uczestniczący w systemie ma na swoim terenie krajowy punkt kontaktowy mający łączność z centralnym punktem kontaktowym (punkty kontroli na zewnętrznych granicach Unii Europejskiej także są połączone z systemem szybkiego ostrzegania). Każdy punkt ma własną skrzynkę poczty e-mail. Na ten adres przesyłane są informacje rozpowszechniane w systemie. Do wymiany informacji w obrębie systemu służą przygotowane formularze obejmujące trzy rodzaje powiadomienia:
    • powiadomienie o zagrożeniu,
    • powiadomienie informacyjne
    • i wiadomości/informacje.

    Powiadomienie o zagrożeniu odnosi się do sytuacji, gdy konieczna jest natychmiastowa interwencja.
    Powiadomienie informacyjne nie wymaga podjęcia natychmiastowej interwencji, ale może dostarczać przydatnych informacji o źródle zagrożenia.
    Wiadomości/informacje dostarczają innych przydatnych informacji niezwiązanych bezpośrednio z wystąpieniem zagrożenia żywności.

Działanie systemu szybkiego ostrzegania

    W momencie otrzymania informacji o pojawieniu na podlegającym mu terenie produktu zagrażającego bezpieczeństwu żywności krajowy punkt kontaktowy powinien:
    • zidentyfikować produkt,
    • oszacować zagrożenie uwzględniając przeprowadzone testy i analizy reprezentatywne dla oceny zagrożenia bezpieczeństwa żywności,
    • zebrać dane na temat przeprowadzonych testów, którym był poddany produkt oraz informacje na temat jego pochodzenia.

    Kraj uczestniczący w systemie jest zobowiązany do natychmiastowego wysłania informacji o zagrożeniu do centralnego punktu kontrolnego.

    Wysłane dane są weryfikowane przez Komisję RASFF'u, a następnie tworzony jest dokument w formacie PDF posiadający:

    • stronę główną zawierającą typ powiadomienia i potencjalnego zagrożenia,
    • powiadomienie w oryginalnej wersji językowej wraz z tłumaczeniem na język angielski,
    • dołączone, zeskanowane dokumenty (np.: certyfikaty, raporty z badań),
    • kod identyfikacyjny.

    Powyższy dokument ładowany jest na stronę Internetową systemu CIRCA (Communication & Information Resorce Centem Administrator). Umieszczenie powiadomienia w bazie powoduje jednoczesne rozesłanie dokumentu do wszystkich członków sieci. W przypadku nieodpowiadającej skrzynki poczty e-mail, wykorzystywany jest fax.

    Jeżeli produkt będący źródłem zagrożenia pochodzi z kraju trzeciego lub ma zostać do niego wyeksportowany, Komisja RASFF'u wysyła list do władz tego państwa. Informuje w nim o wykryciu takiego zagrożenia dołączając dokumenty pomocne przy identyfikacji i usunięciu zagrażającego produktu.

W systemie RASFF biorą udział wszystkie państwa Unii Europejskiej oraz państwa Europejskiego Obszaru Gospodarczego (Norwegia, Lichtenstein i Islandia). System dostępny jest także dla krajów trzecich i organizacji międzynarodowych po podpisaniu umów o wzajemności i poufności (zgodnie z Rozporządzeniem Komisji Europejskiej 178/2002).

Redaktorzy Wanda Mierzecka, Michał Gadomski - CBR, Warszawa
© Centralna Biblioteka Rolnicza, 2003