CBR

Dobrostan zwierząt
Zaktualizowano: 28.05.2008
 
„Wielkość narodu i jego moralnego postępu
wyraża się w sposobie traktowania zwierząt”
Mahatma Gandhi
Ludzie wykorzystują zwierzęta na wiele różnych sposobów. W efekcie przekształcają je dostosowując do swoich potrzeb (zmiany genetyczne) zmieniając jednocześnie ich otoczenie i środowisko. Wiąże się z tym jednak odpowiedzialność - poszczególnych osób zajmujących się zwierzętami, jak i całego społeczeństwa. Nie można dopuścić, aby podstawowe potrzeby zwierząt znikły z pola widzenia - konieczna jest troska o ich dobrostan.
Czym jest dobrostan?
odejmowano wiele prób naukowego zdefiniowania dobrostanu, jednak w związku z tym, iż dotyczy on nie tylko komfortu fizycznego i biologicznego, ale uwzględnia również stan psychiczny zwierząt, zagadnienie to rozpatruje się na trzech płaszczyznach:
  • statusu fizycznego (fitness)
  • statusu mentalnego (odczuć)
  • ekspresji naturalnych zachowań.

Wszystkie te płaszczyzny zostały zawarte przez Farm Animal Welfare Council (FAWC) w tzw. "pięciu wolnościach" zwierząt. Powinny one być wolne od:

  • Głodu i pragnienia - poprzez zapewnienie im stałego dostępu do wody i pokarmu koniecznego do utrzymania zdrowia i witalności.
  • Dyskomfortu - przez zapewnienie odpowiedniego środowiska życia z miejscem schronienia i spokojnego odpoczynku.
  • Bólu, ran i chorób - przez zapewnienie właściwej opieki, możliwie szybkiej diagnozy i skutecznego leczenia.
  • Strachu i stresu - poprzez eliminowanie zbędnego cierpienia.
  • Wyrażać naturalne zachowanie - przez zapewnienie im wystarczającej przestrzeni, właściwego jej wyposażenia oraz możliwości kontaktów socjalnych.

 

Dobrostan zwierząt gospodarskich
łówna troska o dobrostan zwierząt gospodarskich dotyczy sposobu ich utrzymywania na fermach przemysłowych. Są to bowiem systemy, w których zwierzęta są pozbawiane możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb behawioralnych, jak również fizjologicznych, co powoduje ich cierpienie.
Istnieje wiele czynników zaburzających dobrostan w masowym chowie i hodowli zwierząt:
  • system utrzymywania - często na bardzo ograniczonej przestrzeni uniemożliwiającej ekspresję naturalnych zachowań,
  • system regulacji rozrodu - selektywne rozmnażane dla celów produkcyjnych bez spełniania kryteriów dobrostanu,
  • system karmienia - dieta skierowana na duży przyrost masy, często niezaspokajająca potrzeb żywieniowych,
  • inne praktyki hodowlane - znakowanie, kastracje itp., często wykonywane w sposób powodujący zbędny ból i stres.
    • (wg WSPA "Concepts in Animal Welfare", 2000)
W sieci Agroweb CEE Network utworzonej z inicjatywy FAO-SEUR, powstała nowa podstrona. Dotyczy ona dobrostanu zwierząt - praw regulujących jego zasady, opracowań, konferencji i szkoleń z tego zakresu w poszczególnych krajach należących do sieci. Służy dzieleniu się doświadczeniami i informacjami w gronie instytucji i osób zainteresowanych dobrostanem zwierząt. Utworzono już jej angielskojęzyczną wersję prezentującą rozwiązanie tych zagadnień przyjęte w Polsce - Animal Welfare w AgroWeb Poland.
Analogiczne informacje dotyczące Unii Europejskiej można znaleźć na stronie Farm Animal Welfare. Ze strony tej można też przejść na strony dobrostanu zwierząt krajów Europy Środkowej i Wschodniej.
Regulacje prawne obowiązujące w Polsce

- rolnictwo ekologiczne
  • Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi o rolnictwie ekologicznym
  • Prezentacje - III warsztaty SAFO (Sustaining Animal Health and Food Safety in Organic Farming), Falenty, 16-18 września 2004 r.

- utrzymanie zwierząt na farmie
  • Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w sprawie zakresu i metod prowadzenia oceny wartości użytkowej i hodowlanej zwierząt oraz sposobu oznakowania i identyfikacji zwierząt do celów hodowlanych z dnia 5 maja 1999 r. zmienione 25 kwietnia 2006 r.
  • Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w sprawie upoważnienia do prowadzenia oceny wartości użytkowej lub hodowlanej zwierząt gospodarskich oraz specjalistycznych szkoleń zawodowych dla osób prowadzących ocenę wartości użytkowej zwierząt gospodarskich lub sztuczne unasiennianie tych zwierząt z dnia 21 lipca 1999 r. zmienione 17 marca 2004 r.
  • Ustawa o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich z dnia 20 sierpnia 1997 r. zmieniona 12 marca 2004 r.
  • Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie minimalnych warunków utrzymywania poszczególnych gatunków zwierząt gospodarskich z dnia 2 września 2003 r. poprawione 13 września 2005 r.
  • Wytyczne Głównego Lekarza Weterynarii w sprawie typowania gospodarstw utrzymujących zwierzęta, ze szczególnym uwzględnieniem gospodarstw utrzymujących cielęta, świnie i kury nioski, do kontroli w zakresie dobrostanu zwierząt z dnia 21 czerwca 2005 r.
  • Ustawa o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt z dnia 11 marca 2004 r.
  • Komisja Europejska o dobrostanie zwierząt w hodowli przemysłowej:
  • kury nioski,
  • cielęta,
  • trzoda chlewna.
- transport
  • Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych wymagań weterynaryjnych dla prowadzenia stacji kwarantanny, miejsc odpoczynku lub przeładunku zwierząt oraz miejsc wymiany wody przy transporcie zwierząt akwakultury z dnia 6 kwietnia 2006 r.
  • Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie szczegółowych warunków i sposobu transportu zwierząt z dnia 6 października 2003 r.
  • Instrukcje i wytyczne Głównego Lekarza Weterynarii w sprawie postępowania przy dopuszczaniu środków do transportu zwierząt, w sprawie kontroli środków transportu oraz w sprawie przeprowadzania kontroli miejsc odpoczynku zwierząt/punktów etapowych.
  • Wykaz zatwierdzonych miejsc odpoczynku zwierząt na terenie Polski
  • Wykaz zatwierdzonych punktów etapowych na terenie UE.

- ubój i uśmiercanie

 

Artykuły i opracowania
- Przewodniki (Animal welfare guidelines)
- Działania na rzecz dobrostanu
- Bydło
- Trzoda chlewna
- Drób
- Konie
- Zwierzęta futerkowe
Instytucje
- Hodowla przemysłowa ryb
Polskie prawo w mocy Publikacje Instytucje

- Inne
- Legislacja

 

Kalendarium wydarzeń

Joint East and West Central Europe Regionalna Konferencja ISAE - (International Society for Applied Ethology), 15-17 maj, 2008 Bratysława, Słowacja

Warsztaty - Dalszy Rozwój Sieci FAW (Dobrostan Zwierząt Gospodarskich) 6-9 czerwiec 2007, Stary Smokovec, Słowacja

Sympozjum Opieka w czasie kryzysu: dobrostan zwierząt w czasie pandemii i katastrof naturalnych" - 29 kwiecień - 1 maj 2007, University of Guelph, Guelph, Ontario.

Sesja szkoleniowa dla członków komisji etycznych:
    Etyczna ocena badań na zwierzętach, w dniach 15-16 września 2006 r. we Wrocławiu.

Aktualności

Ograniczenia w eksporcie żywych zwierząt z Nowej Zelandii

(Agra Europe 2007, nr 2290, s. M/3)

Rząd Nowej Zelandii zakazał eksportu żywych zwierząt rzeźnych ze względu na ich dobrostan. Zakaz nie jest absolutny - można uzyskać zezwolenie na to przy zapewnieniu dobrego traktowania. W 2006 r. eksportowano z Nowej Zelandii owce rzeźne wartości 185,8 tys. dolarów i bydło rzeźne wartości 3,6 mln dolarów.

Dobrostan zwierząt w rolnictwie ekologicznym

(Agra Europe 2007, nr 2255, s. N/6)

Holenderscy naukowcy z uniwersytety w Wageningen przebadali częstotliwość pojawiania się naturalnych zachowań przez zwierzęta utrzymywane w gospodarstwach ekologicznych i tradycyjnych. Obserwowano świnie, bydło i drób. Stwierdzono, że w rolnictwie ekologicznym zwierzęta maja znacznie większą szansę zachowywania się w sposób naturalny dla danego gatunku, co wpływa korzystnie na ich dobrostan. Należy jednak pamiętać, że w rolnictwie ekologicznym zdrowie zwierząt może być zagrożone nieco inaczej niż w tradycyjnym systemie, np. prosięta są bardziej narażone na przygniecenie przez maciorę, a ograniczone stosowanie leków zwiększa możliwość infekcji.

Postęp w dziedzinie dobrostanu zwierząt w Niemczech

(Agra Europe 2007, nr 2256, s. N/3)

Rząd opracował raport na temat działań dotyczących dobrostanu zwierząt w tym kraju. W latach 2005-06 w tej dziedzinie dokonał się spory postęp. W przeszłość odszedł bateryjny chów niosek. Wiele zmian na lepsze nastąpiło w transporcie zwierząt. Pod naciskiem rządu niemieckiego Komisja Europejska wycofała dotacje do eksportu żywego bydła rzeźnego okrajów trzecich. Rząd niemiecki z zadowoleniem przyjął zakaz handlu skórami psów i kotów w Unii Europejskiej i wyraził żal, że zakaz ten nie objął fok.

„Nie” dla jaj z chowu bateryjnego

(Agra Europe 2007, nr 2260, s. N/2)

Dwie firmy należące do czterech największych brytyjskich sieci sprzedaży detalicznej zobowiązały się, że w nadchodzących latach zrezygnują ze sprzedaży jaj od niosek utrzymywanych w klatkach. Jedna z firm planuje wprowadzenie tego zobowiązania w życie w 2010 r., a druga - w 2012 r. Zobowiązanie takie jest sygnałem dla producentów mówiącym, że zrezygnowanie z chowu klatkowego może korzystnie wpłynąć na zbyt.


Brytyjskie propozycje dotyczące dobrostanu zwierząt
(Agra Europe 2006, nr 2236, s. N/1)

Brytyjskie ministerstwo rolnictwa przedstawiło do konsultacji plan podwyższenia standardów dotyczących dobrostanu zwierząt. Konsultacje mają trwać 12 tygodni, a z całością planu można zapoznać się na stronie ministerstwa.
Głównym elementem planu jest wprowadzenie na etykiety żywności informacji dotyczących warunków, w jakich utrzymywane było zwierzę, od którego produkt pochodzi. Dzięki tym informacjom klienci będą mogli wybierać - popierać konkretne metody produkcji. Problem polega na tym, że według prawodawstwa przyjętego przez Światową Organizację Handlu nie robi się różnicy między towarami w zależności od metody ich produkcji. Wielka Brytania proponuje więc globalne porozumienie w sprawie dobrostanu zwierząt, co przyszłości ma zaowocować powstaniem międzynarodowego prawodawstwa w tym zakresie. Zakłada się, że głównymi celami będą: poprawa jakości i zasięgu szkolenia hodowców w zakresie dobrostanu, wprowadzanie zasad chowu i hodowli dostatecznie chroniących zwierzęta, ale jednocześnie sprawiających jak najmniej problemów hodowcom, dostarczenie konsumentom informacji na temat dobrostanu zwierząt, od których produkty pochodzą, powstanie międzynarodowych standardów dobrostanu i metod jego oceny.


Zasady transportu zwierząt w Szkocji
(Agra Europe 2006, nr 2236, s. N/1)

W Szkocji, na skutek nacisku organizacji farmerów, złagodzono zasady obowiązujące przy transporcie zwierząt w granicach kraju trwającym do 12 godzin. Dotyczy to między innymi zrezygnowania z wymogu instalowania w pojazdach wentylacji mechanicznej, monitoringu wysokości temperatury i systemu GPS oraz stałego dostępu do wody w przypadku przewozu świń. Uznano, że wymogi te nie mają zasadniczego znaczenia z punktu widzenia dobrostanu zwierząt, za to podnoszą znacząco koszty.


Linki

- uczelnie rolnicze
Akademia Rolnicza w Krakowie

Akademia Rolnicza w Lublinie

Akademia Rolnicza im. Augusta Cieszkowskiego w Poznaniu

Akademia Rolnicza w Szczecinie

Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego (SGGW)

Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu

- instytuty badawcze
Główny Inspektorat Weterynarii
Państwowy Instytut Weterynaryjny
Krajowe Centrum Hodowli Zwierząt
- instytucje rządowe
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Urząd Komitetu Integracji Europejskiej
- organizacje
Polskie Towarzystwo Nauk Weterynaryjnych
Animal Liberation
Stowarzyszenie Empatia
Stowarzyszenie Obrońców Zwierząt Arka
Viva
Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Zwierząt "Animals"
Klub Gaja
Fundacja Pegasus
Zagraniczne źródła informacji
Animal Welfare Informatin Center
Alternative Farming
Animal Welfare Organisations in the EU
Wykaz baz danych (USA)
Opracowanie: Agnieszka Sergiel - Uniwersytet Wrocławski, Wanda Mierzecka - CBR, Warszawa
© Centralna Biblioteka Rolnicza, 2008